TÌNH HUỐNG 826. Công ty bị phạt PCCC?

An toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC) là nghĩa vụ quan trọng của doanh nghiệp, đặc biệt đối với cơ sở sản xuất, kho hàng, nhà xưởng và địa điểm kinh doanh. Khi bị xử phạt do vi phạm quy định PCCC, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với chi phí tiền phạt mà còn có thể phải khắc phục thiếu sót, tạm dừng một số hoạt động và xử lý những lo ngại từ khách hàng, đối tác, người lao động. Vì vậy, doanh nghiệp cần đồng thời giải quyết hai vấn đề: thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý và kiểm soát khủng hoảng phát sinh, thay vì chỉ tìm cách giảm nhẹ mức phạt hoặc xử lý hình ảnh bên ngoài.

1. Tóm tắt tình huống

Công ty TNHH Thành Phát hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và phân phối hàng tiêu dùng. Nhà xưởng của công ty có nhiều nguyên vật liệu dễ cháy, nhưng trong quá trình vận hành, ban lãnh đạo chưa chú trọng đúng mức đến công tác PCCC. Một số lối thoát nạn bị hàng hóa che khuất, thiết bị chữa cháy chưa được bảo dưỡng đầy đủ và việc hướng dẫn nhân viên xử lý khi xảy ra cháy chưa được tổ chức thường xuyên.

Trong một đợt kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền phát hiện những thiếu sót trên và lập hồ sơ xử lý vi phạm. Công ty sau đó nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính, kèm theo yêu cầu khắc phục những vấn đề được xác định trong quyết định. Một số nội dung vi phạm còn có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của người lao động và hoạt động sản xuất.

Thông tin công ty bị phạt nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội. Một số khách hàng lo ngại về độ an toàn của sản phẩm, đối tác yêu cầu giải trình và nhân viên băn khoăn liệu nhà xưởng có phải đóng cửa hay không. Giám đốc Thành Phát cho rằng mức phạt gây ảnh hưởng lớn đến tài chính và uy tín nên muốn tập trung thương lượng để giảm nhẹ hậu quả, đồng thời cân nhắc tiếp tục sản xuất trong thời gian hoàn thiện các điều kiện PCCC.

Trước tình hình đó, công ty cần xác định căn cứ xử phạt, phạm vi nghĩa vụ phải khắc phục, khả năng tiếp tục hoạt động và phương án kiểm soát khủng hoảng phù hợp.

2. Phân tích dưới góc độ pháp lý

2.1. Xác định nghĩa vụ PCCC của doanh nghiệp

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và người đứng đầu cơ sở. Theo khoản 3 Điều 8 của Luật này, người đứng đầu cơ sở có những trách nhiệm liên quan đến tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật, tổ chức huấn luyện nghiệp vụ và bảo đảm công tác PCCC, cứu nạn, cứu hộ trong phạm vi quản lý.

Đối chiếu với tình huống, Thành Phát cần rà soát ít nhất các nội dung sau:

• Lối thoát nạn và điều kiện bảo đảm an toàn cho người lao động.
• Việc trang bị, bố trí, kiểm tra và bảo dưỡng phương tiện PCCC.
• Việc phổ biến kiến thức, hướng dẫn kỹ năng và tổ chức thực tập phương án xử lý sự cố theo yêu cầu pháp luật áp dụng.
• Hồ sơ, quy trình và trách nhiệm của người được giao phụ trách công tác PCCC tại cơ sở.

Các nội dung trên cần được đối chiếu với loại hình, quy mô và đặc điểm cụ thể của nhà xưởng. Không thể mặc nhiên áp dụng cùng một yêu cầu kỹ thuật cho mọi doanh nghiệp.

Đối với Thành Phát, việc để hàng hóa che khuất lối thoát nạn hoặc không duy trì thiết bị chữa cháy theo yêu cầu có thể làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố và gây khó khăn cho việc thoát nạn. Do đó, công ty cần xem xét nghiêm túc các vi phạm được ghi nhận, thay vì coi đây chỉ là thủ tục hành chính.

2.2. Xác định căn cứ và mức xử phạt

Nghị định số 106/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 347/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/9/2026. Vì vậy, khi đánh giá quyết định xử phạt ở thời điểm hiện nay, cần kiểm tra quy định đã được cập nhật, không chỉ dựa vào phiên bản ban đầu của Nghị định 106/2025/NĐ-CP.

Để xác định quyết định xử phạt đối với Thành Phát có phù hợp hay không, cần xem xét:

• Hành vi vi phạm: Mỗi thiếu sót được ghi nhận có thuộc hành vi vi phạm được quy định trong văn bản xử phạt hay không.
• Căn cứ và mức phạt: Điều, khoản được viện dẫn có đúng với hành vi thực tế, mức độ vi phạm và chủ thể bị xử phạt hay không.
• Thẩm quyền, trình tự: Người ban hành quyết định có thẩm quyền hay không và hồ sơ xử lý có đáp ứng các yêu cầu pháp luật tương ứng không.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Công ty có phải thực hiện yêu cầu khắc phục, đình chỉ một hoạt động nhất định hoặc chịu hình thức xử phạt bổ sung hay không.

Cần lưu ý rằng không phải mọi vi phạm PCCC đều dẫn đến đình chỉ hoạt động. Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định hình thức đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với một số hành vi nhất định. Chẳng hạn, Nghị định 347/2026/NĐ-CP đã sửa đổi mức phạt tại khoản 3 và khoản 4 Điều 18 của Nghị định 106/2025/NĐ-CP đối với các hành vi đưa công trình vào khai thác, sử dụng khi chưa hoàn thành nghiệm thu hoặc chưa có văn bản thẩm định thiết kế PCCC theo trường hợp luật định.

Vì vậy, Thành Phát phải căn cứ vào chính quyết định xử phạt và hành vi bị xác định để biết mình cần làm gì. Không thể kết luận công ty bị buộc đóng cửa chỉ từ thông tin rằng công ty đã bị phạt tiền.

2.3. Doanh nghiệp có được tiếp tục hoạt động không?

Đây là vấn đề cần được ưu tiên giải quyết vì liên quan trực tiếp đến an toàn của người lao động và tính liên tục của hoạt động kinh doanh.

Nếu quyết định chỉ yêu cầu phạt tiền và khắc phục những thiếu sót cụ thể mà không áp dụng đình chỉ hoạt động, công ty cần thực hiện đúng các nghĩa vụ được yêu cầu và duy trì hoạt động trong phạm vi pháp luật cho phép.

Ngược lại, nếu quyết định có áp dụng đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với cơ sở hoặc hoạt động cụ thể, công ty phải chấp hành đúng phạm vi và thời hạn đình chỉ. Việc vẫn tiếp tục sản xuất trong phạm vi bị đình chỉ chỉ vì muốn hoàn thành đơn hàng có thể làm phát sinh thêm rủi ro pháp lý.

Trong tình huống này, Thành Phát không nên tự quyết định tiếp tục sản xuất trước khi kiểm tra rõ nội dung quyết định và tình trạng an toàn thực tế của nhà xưởng. Nếu có nguy cơ trực tiếp đối với người lao động, công ty cần triển khai ngay biện pháp bảo đảm an toàn, không chờ đến khi hoàn tất việc xử lý hành chính mới khắc phục.

2.4. Công ty có quyền phản đối quyết định xử phạt không?

Nếu cho rằng quyết định xử phạt không đúng căn cứ pháp luật, xác định sai hành vi hoặc được ban hành không đúng thẩm quyền, Thành Phát có thể xem xét thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định pháp luật tương ứng.

Tuy nhiên, công ty cần phân biệt việc phản đối quyết định với nghĩa vụ khắc phục nguy cơ mất an toàn. Ngay cả khi đang xem xét khiếu nại, doanh nghiệp vẫn cần tuân thủ những yêu cầu pháp luật có hiệu lực và xử lý các nguy cơ cháy, nổ thực tế.

Nếu công ty thừa nhận có vi phạm, hướng xử lý phù hợp là khắc phục thiếu sót, lưu giữ tài liệu chứng minh việc thực hiện và thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến quyết định xử phạt. Việc tự nguyện khắc phục có ý nghĩa trong việc đưa cơ sở về trạng thái an toàn, nhưng không đồng nghĩa với việc quyết định xử phạt tự động bị hủy bỏ hoặc tiền phạt đương nhiên được giảm.

3. Góc nhìn từ tâm lý học, giáo dục và quản trị

Từ góc độ tâm lý học, khi doanh nghiệp bị xử phạt, ban lãnh đạo thường chịu áp lực từ doanh thu, khách hàng và danh tiếng. Nếu quá tập trung vào thiệt hại trước mắt, lãnh đạo có thể xem yêu cầu PCCC là trở ngại kinh doanh thay vì biện pháp bảo vệ tính mạng và tài sản. Tâm lý này dễ dẫn đến quyết định tiếp tục hoạt động khi chưa bảo đảm an toàn.

Từ góc độ giáo dục pháp luật, tình huống cho thấy việc tuân thủ PCCC không chỉ là trách nhiệm của người đứng đầu mà còn cần sự tham gia của nhân viên và những người làm việc tại cơ sở. Người lao động cần biết lối thoát nạn, vị trí thiết bị chữa cháy và cách ứng phó khi có sự cố. Công tác tuyên truyền, huấn luyện cần gắn với điều kiện thực tế của nơi làm việc, thay vì chỉ thực hiện để hoàn thiện hồ sơ.

Từ góc độ quản trị, việc thiếu quy trình kiểm tra và phân công trách nhiệm rõ ràng khiến những thiếu sót nhỏ có thể tích tụ thành rủi ro lớn. Khi khủng hoảng xảy ra, doanh nghiệp vừa phải xử lý vấn đề pháp lý, vừa phải giải thích với khách hàng, đối tác và người lao động. Vì vậy, hệ thống quản trị PCCC cần được xem là một phần của quản trị rủi ro doanh nghiệp.

4. Giải pháp xử lý và phòng ngừa

4.1. Đối với Công ty Thành Phát

• Rà soát quyết định xử phạt: Xác định chính xác hành vi vi phạm, căn cứ pháp lý, mức phạt, thời hạn thực hiện và biện pháp khắc phục được yêu cầu.
• Khắc phục nguy cơ mất an toàn: Giải phóng lối thoát nạn, kiểm tra phương tiện PCCC và xử lý những thiếu sót đã được ghi nhận theo yêu cầu áp dụng.
• Kiểm tra điều kiện hoạt động: Chỉ tiếp tục hoạt động trong phạm vi pháp luật cho phép; chấp hành quyết định đình chỉ nếu có và thực hiện đầy đủ điều kiện để được hoạt động trở lại.
• Lưu giữ chứng cứ khắc phục: Lập hồ sơ theo dõi, lưu tài liệu kiểm tra, bảo dưỡng, huấn luyện và các chứng cứ liên quan đến việc thực hiện yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
• Xem xét quyền khiếu nại hoặc khởi kiện: Nếu có căn cứ cho rằng quyết định không đúng pháp luật, thực hiện đúng trình tự và thời hạn thay vì tự ý không chấp hành.

4.2. Đối với hoạt động truyền thông

Công ty nên chỉ định người phát ngôn và thông tin rõ ràng về phạm vi sự việc. Nếu có sai sót, doanh nghiệp cần thừa nhận những nội dung đã được xác minh, công bố các biện pháp khắc phục phù hợp và tránh đưa ra tuyên bố rằng cơ sở hoàn toàn an toàn khi chưa có đủ căn cứ.

Đối với khách hàng và đối tác, công ty cần giải thích những ảnh hưởng thực tế đến đơn hàng, thời gian giao hàng và phương án bảo đảm nghĩa vụ hợp đồng. Đối với người lao động, cần thông báo rõ phạm vi hoạt động được phép tiếp tục, các biện pháp bảo đảm an toàn và hướng dẫn xử lý khi có sự cố.

4.3. Đối với quản trị nội bộ

Thành Phát cần phân công rõ người chịu trách nhiệm theo dõi PCCC, xây dựng lịch kiểm tra định kỳ, bảo dưỡng thiết bị và tổ chức hướng dẫn, thực tập theo yêu cầu pháp luật. Những lối thoát nạn, thiết bị chữa cháy và khu vực lưu trữ nguyên vật liệu dễ cháy cần được kiểm tra thường xuyên.

Ban lãnh đạo cũng nên đưa việc tuân thủ PCCC vào quy trình quản trị rủi ro, có ngân sách riêng cho công tác an toàn và thiết lập cơ chế báo cáo ngay khi phát hiện nguy cơ. Việc phòng ngừa chủ động thường giúp doanh nghiệp hạn chế cả nguy cơ cháy, nổ lẫn chi phí xử lý vi phạm về sau.

5. Quan điểm chuyên gia

Theo quan điểm của người tư vấn pháp luật, khi bị xử phạt về PCCC, doanh nghiệp cần đặt an toàn tính mạng và việc khắc phục vi phạm lên trước việc bảo vệ hình ảnh. Tiền phạt là một hệ quả pháp lý, nhưng nguy cơ cháy, nổ có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều nếu không được xử lý kịp thời.

Hướng xử lý cần dựa trên quyết định cụ thể: nếu quyết định có căn cứ, doanh nghiệp cần thực hiện các nghĩa vụ đã được xác định; nếu có căn cứ cho rằng quyết định trái pháp luật, doanh nghiệp có thể sử dụng cơ chế khiếu nại hoặc khởi kiện. Dù lựa chọn hướng nào, công ty vẫn cần chủ động loại bỏ các nguy cơ mất an toàn trong phạm vi trách nhiệm của mình.

Về lâu dài, doanh nghiệp không nên chỉ xem PCCC là nghĩa vụ phải thực hiện khi có đoàn kiểm tra. Việc xây dựng quy trình kiểm soát, đào tạo nhân viên và duy trì thiết bị phù hợp là cách thiết thực để bảo vệ người lao động, tài sản, uy tín và khả năng hoạt động ổn định của doanh nghiệp.

Kết luận

Tình huống cho thấy vi phạm PCCC có thể tạo ra khủng hoảng pháp lý, tài chính và uy tín đối với doanh nghiệp. Để xử lý hiệu quả, công ty cần xác định đúng hành vi vi phạm và căn cứ xử phạt, thực hiện các biện pháp khắc phục, tuân thủ phạm vi đình chỉ nếu có và truyền thông minh bạch với các bên liên quan. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chuyển từ cách tiếp cận xử lý sự cố sang quản trị an toàn chủ động để hạn chế rủi ro tái diễn.