TÌNH HUỐNG SỐ 822: CHỢ ĐẦU MỐI NÔNG SẢN TẬP KẾT RÁC THẢI HỮU CƠ THỐI RỮA KHÔNG THU GOM TRONG 3 NGÀY: BAN QUẢN LÝ CHỢ BỊ XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 822: CHỢ ĐẦU MỐI NÔNG SẢN TẬP KẾT RÁC THẢI HỮU CƠ THỐI RỮA KHÔNG THU GOM TRONG 3 NGÀY: BAN QUẢN LÝ CHỢ BỊ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Chợ đầu mối nông sản mỗi ngày tiêu thụ hàng trăm tấn rau, củ, quả và cũng thải ra một lượng lớn rác hữu cơ. Chỉ cần thu gom gián đoạn vài ngày, mùi hôi và nước rỉ rác sẽ tràn ra khu dân cư, trường học xung quanh.

Khi sự việc xảy ra, mỗi bên thường đổ trách nhiệm cho nhau. Vậy Ban quản lý chợ có thể viện cớ “đơn vị thu gom ngừng chở” để thoát trách nhiệm không? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Chợ đầu mối nông sản tại xã X, tỉnh Y do ông Nguyễn Văn A làm Trưởng Ban quản lý chợ. Ban quản lý ký hợp đồng thu gom với một đơn vị môi trường, nhưng do nợ phí dịch vụ nhiều tháng, đơn vị này tạm dừng chở rác.

Suốt ba ngày liên tiếp, rác hữu cơ bị dồn đống ngay sát cổng chợ, không che chắn. Rau củ thối rữa, nước rỉ rác chảy ra mặt đường, ruồi nhặng bay đầy, mùi hôi xộc vào nhà dân và một trường học gần đó. Gia đình bà Trần Thị B sống sát chợ phải đóng kín cửa cả ngày, con nhỏ bị nôn trớ, ho. Bà B và bà con nhiều lần gặp Ban quản lý chợ phản ánh, ông A đáp: “Đơn vị thu gom ngừng chở thì lỗi ở họ, chợ không có trách nhiệm”.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận “lỗi ở đơn vị thu gom” của ông A là chưa chính xác. Căn cứ Luật Bảo vệ môi trường 2020 (Luật số 72/2020/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/01/2022 và hiện vẫn đang có hiệu lực), trách nhiệm của Ban quản lý chợ và quyền lợi của người dân được xác định như sau:

1. Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải khắc phục, bồi thường:

Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định:

“… gây ô nhiễm, sự cố và suy thoái môi trường phải chi trả, bồi thường thiệt hại, khắc phục, xử lý và chịu trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật.”

2. Ban quản lý chợ là chủ nguồn thải, có trách nhiệm lưu giữ và chuyển giao rác thải đúng quy định:

Chợ là cơ sở phát sinh chất thải rắn sinh hoạt. Theo Điều 75, tổ chức quản lý, điều hành cơ sở phát sinh chất thải là chủ nguồn thải, có trách nhiệm phân loại, lưu giữ và chuyển giao chất thải cho đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển. Điều 76 yêu cầu điểm tập kết chất thải rắn sinh hoạt phải đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường, như che chắn, thu gom nước rỉ rác, không phát tán mùi. Việc đơn vị thu gom tạm dừng không làm mất trách nhiệm này: Ban quản lý chợ phải chủ động tìm đơn vị thu gom thay thế và lưu giữ rác đúng cách.

3. Trách nhiệm chi trả chi phí thu gom, xử lý:

Theo Điều 79, chủ nguồn thải phải chi trả cho dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Nợ phí khiến đơn vị thu gom dừng dịch vụ là lỗi từ phía Ban quản lý chợ, không phải lý do khách quan.

4. Hành vi bị nghiêm cấm:

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 nghiêm cấm các hành vi gây ô nhiễm môi trường, trong đó có việc đổ, thải chất thải rắn không đúng quy trình kỹ thuật và quy định của pháp luật. Để rác thối rữa, phát tán mùi và nước rỉ rác ra khu dân cư là hành vi gây ô nhiễm, ảnh hưởng xấu đến đời sống người dân.

5. Hình thức xử lý:

Tùy mức độ vi phạm, Ban quản lý chợ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định quy định xử phạt trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (phạt tiền, buộc khắc phục ô nhiễm, buộc thu gom, xử lý rác thải), đồng thời phải bồi thường thiệt hại cho người dân bị ảnh hưởng theo Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường 2020.

Áp dụng vào tình huống:

• Về chủ thể chịu trách nhiệm: Ban quản lý chợ do ông A đứng đầu là chủ nguồn thải, phải chịu trách nhiệm chính về rác thải phát sinh tại chợ.
• Về lập luận “lỗi ở đơn vị thu gom”: việc dừng thu gom bắt nguồn từ nợ phí của chính Ban quản lý, và dù thế nào Ban quản lý vẫn phải bảo đảm điểm tập kết đạt yêu cầu bảo vệ môi trường.
• Về thiệt hại: mùi hôi, nước rỉ rác, ruồi nhặng ảnh hưởng đến sinh hoạt, sức khỏe người dân là cơ sở để yêu cầu khắc phục và bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại thực tế.

Kết luận pháp lý: Bà B và bà con hoàn toàn có quyền gửi đơn phản ánh, kiến nghị đến Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan chuyên môn về môi trường để yêu cầu kiểm tra, xử phạt, buộc Ban quản lý chợ thu dọn rác, khắc phục ô nhiễm; đồng thời có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh. Người dân không nên tự ý chặn cổng chợ hay gây rối.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tâm lý “việc của đơn vị khác, không phải của mình” khiến trách nhiệm bị đẩy qua đẩy lại, trong khi người chịu thiệt đầu tiên luôn là những người dân sống cạnh chợ, đặc biệt trẻ nhỏ và người già. Ô nhiễm kéo dài dễ khiến người dân mất kiên nhẫn, xung đột với tiểu thương và ban quản lý. Người hưởng lợi từ hoạt động của chợ phải biết giữ gìn môi trường chung.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro vận hành chợ

Bài học quản trị dành cho ông A là sự “chủ quan” trong quản lý hợp đồng và dòng tiền. Nợ phí dịch vụ môi trường kéo dài, phụ thuộc vào một đơn vị thu gom duy nhất và không có phương án dự phòng là rủi ro vận hành lớn. Ban quản lý nên thanh toán đúng hạn, ký thêm đơn vị dự phòng và xây khu tập kết kín có thu nước rỉ rác.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để vấn đề này một cách thấu tình đạt lý, nhanh chóng chấm dứt ô nhiễm, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Thu thập chứng cứ và đối thoại thiện chí: Bà B và bà con nên chụp ảnh, quay video đống rác, nước rỉ rác theo từng ngày, ghi nhận sự việc có xác nhận của tổ trưởng dân phố hoặc chính quyền cơ sở. Sau đó gặp ông A, nêu rõ Điều 75, 76, 79 Luật Bảo vệ môi trường 2020 để ông A hiểu rằng Ban quản lý chợ không thể đổ lỗi cho đơn vị thu gom, nếu bị kiểm tra sẽ bị xử phạt, phải khắc phục và bồi thường.

Bước 2 – Khắc phục khẩn cấp và chia sẻ lợi ích (Hòa giải nhân văn): Ban quản lý chợ cần huy động ngay xe và nhân công dọn sạch rác, vệ sinh, khử mùi, xử lý nước rỉ rác; thanh toán công nợ hoặc ký hợp đồng với đơn vị thu gom khác; cam kết lộ trình cải tạo khu tập kết đạt yêu cầu. Đồng thời, nên có lời xin lỗi và hỗ trợ hợp lý cho những hộ bị ảnh hưởng nặng.

Bước 3 – Kiến nghị xử lý, khởi kiện (Giải pháp cuối cùng): Nếu Ban quản lý chợ tiếp tục trì hoãn, người dân làm đơn phản ánh, kiến nghị gửi Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan chuyên môn về môi trường để kiểm tra, xử phạt, buộc khắc phục. Trường hợp có thiệt hại thực tế mà không thương lượng được, các hộ dân có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi xảy ra ô nhiễm để yêu cầu bồi thường.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.