TÌNH HUỐNG SỐ 798: TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG DIỆN TÍCH MẶT NƯỚC ĐẦM PHÁ NUÔI NGHÊU GIỮA HAI NHÓM HỘ NGƯ DÂN DO MỘT BÊN TỰ Ý MỞ RỘNG RANH CẮM CỌC LƯỚI LẤN SANG LUỒNG GHE?

TÌNH HUỐNG SỐ 798: TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG DIỆN TÍCH MẶT NƯỚC ĐẦM PHÁ NUÔI NGHÊU GIỮA HAI NHÓM HỘ NGƯ DÂN DO MỘT BÊN TỰ Ý MỞ RỘNG RANH CẮM CỌC LƯỚI LẤN SANG LUỒNG GHE?

Đầm phá không chỉ là “ruộng nước” của người nuôi nghêu mà còn là con đường sinh kế của cả cộng đồng ngư dân. Mặt nước thì không có ranh giới hữu hình như bờ ruộng, nên chỉ cần vài hàng cọc, vài cuộn lưới cắm lệch đi một chút là đủ khơi mào cho mâu thuẫn kéo dài giữa những hộ vốn là hàng xóm, bà con cùng nghề.

Khi một bên tự ý mở rộng ranh nuôi, lấn sang cả luồng ghe đi lại, tranh chấp không còn là chuyện riêng giữa hai nhóm hộ mà còn liên quan đến an toàn giao thông thủy. Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại một vùng đầm phá thuộc xã X, tỉnh Y, hai nhóm hộ ngư dân nuôi nghêu liền kề nhau. Nhóm của ông Nguyễn Văn A và nhóm của ông Trần Văn B đã nuôi ổn định nhiều năm, giữa hai khu nuôi có một luồng nước hẹp để ghe thuyền ra vào, chở nghêu, lưới và vật tư.

Gần đây, thấy nghêu được giá, nhóm ông A tự ý cắm thêm cọc, căng lưới mở rộng khu nuôi, lấn ra sát và chắn một đoạn luồng ghe. Ghe của nhóm ông B và nhiều hộ khác phải đi vòng, có lần mắc lưới, hư máy, thiệt hại sản phẩm. Ông B yêu cầu tháo dỡ nhưng ông A đáp: “Chỗ này tôi nuôi lâu rồi, mặt nước ai cắm trước thì người đó có quyền”. Hai bên to tiếng, nguy cơ xảy ra xô xát. Ông A có quyền làm như vậy không và giải quyết thế nào?

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lập luận “ai cắm cọc trước thì có quyền” của ông A là chưa chính xác. Mặt nước đầm phá là tài sản chung, việc nuôi trồng chỉ hợp pháp khi đúng khu vực, đúng quy hoạch và không cản trở người khác. Căn cứ pháp luật hiện hành như sau:

1. Luật Thủy sản 2017 (số 18/2017/QH14):

Hoạt động nuôi trồng thủy sản trên đầm phá phải phù hợp quy hoạch và được thực hiện trong khu vực được cơ quan có thẩm quyền cho phép, giao hoặc đăng ký theo quy định. Tổ chức, cá nhân nuôi trồng có nghĩa vụ tuân thủ các quy định liên quan, trong đó có Điều 54 về quyền và nghĩa vụ của người nuôi trồng thủy sản. Tinh thần của quy định như sau:

Người nuôi trồng thủy sản chỉ được nuôi trong khu vực, diện tích được phép; không được tự ý mở rộng, lấn chiếm làm ảnh hưởng đến hoạt động hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác và an toàn giao thông thủy.

2. Luật Giao thông đường thủy nội địa (số 23/2004/QH11, sửa đổi, bổ sung năm 2014):

Luật này bảo vệ luồng và hành lang bảo vệ luồng, nghiêm cấm các hành vi gây cản trở hoặc mất an toàn cho giao thông thủy; phạm vi hành lang bảo vệ luồng được quy định tại khoản 4 Điều 16. Việc cắm cọc, căng lưới, đặt vật cản trái phép trên luồng, trong hành lang bảo vệ luồng có thể bị xử lý, buộc tháo dỡ. Cần lưu ý: nếu đoạn “luồng ghe” là luồng đường thủy nội địa được công bố thì luật này áp dụng trực tiếp; nếu chỉ là lối đi lại thông thường của bà con thì cần xác định rõ hiện trạng, quy hoạch, thỏa thuận cộng đồng, nhưng việc làm cản trở lối đi chung vẫn không được phép.

3. Thẩm quyền và các hình thức xử lý:

• Xử phạt hành chính: theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản và giao thông đường thủy nội địa; kèm biện pháp buộc tháo dỡ, khôi phục hiện trạng.
• Kiến nghị, hòa giải: tranh chấp giữa các hộ có thể được hòa giải tại cơ sở, UBND xã X là đầu mối tiếp nhận, xác minh ban đầu.
• Bồi thường: nếu chứng minh được ghe bị hư hỏng, mất sản phẩm do vật cản, bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường theo pháp luật dân sự.

Áp dụng vào tình huống:

• Về quyền nuôi: Việc “cắm trước” không tự tạo ra quyền; chỉ phần diện tích được cho phép hoặc giao hợp pháp mới được bảo vệ.
• Về hành vi mở rộng: Nhóm ông A tự ý cắm cọc, căng lưới lấn ra luồng, gây cản trở ghe thuyền, là hành vi trái quy định.
• Về thiệt hại: Ông B và các hộ cần lưu giữ chứng cứ như hình ảnh, vị trí, thời gian, nhân chứng, biên bản và hóa đơn sửa chữa.

Kết luận pháp lý: Nhóm ông A phải tháo dỡ phần cọc, lưới lấn ra ngoài ranh được phép và không được chắn luồng ghe. Ông B và các hộ có quyền kiến nghị chính quyền xử lý, hòa giải và yêu cầu bồi thường nếu có thiệt hại thực tế. Việc tự ý cắt phá cọc, lưới của nhau để “trả đũa” cũng không được phép, vì có thể làm phát sinh trách nhiệm mới cho chính người thực hiện.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Lòng tham trước giá nghêu tăng khiến ông A nghĩ rằng “thêm một vài hàng cọc thì không sao”, rồi dần quen với việc lấn từng chút một. Với ông B, bức xúc dồn nén dễ biến thành phản ứng nóng nảy. Hai nhóm cùng nghề, cùng xóm, nếu để cuộc tranh chấp leo thang sẽ tổn thương quan hệ lâu dài, ảnh hưởng cả thế hệ con cháu cùng sinh sống trên vùng đầm phá.

Giáo dục tinh thần “tôn trọng ranh giới, nhường đường cho nhau” là nền tảng: nguồn lợi đầm phá là của chung, giữ luồng thông thoáng cũng là giữ sinh kế cho chính mình.

Về khía cạnh Quản trị mặt nước và rủi ro

Bài học quản trị dành cho cả hai nhóm và chính quyền: mặt nước nuôi cần có ranh giới rõ ràng bằng mốc, bản đồ, biên bản bàn giao hoặc thỏa thuận có chữ ký. Chính quyền cơ sở và tổ chức cộng đồng nên quy hoạch rõ vùng nuôi, luồng lạch, đặt mốc, kiểm tra định kỳ để ngăn việc “lấn dần” trước khi thành tranh chấp.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết vụ việc thấu tình đạt lý, giảm thiểu thiệt hại và tránh xô xát, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Dừng mở rộng và xác định lại hiện trạng: Hai nhóm tạm dừng mọi hoạt động cắm thêm cọc, căng lưới. Mời UBND xã X, cán bộ chuyên môn và người có uy tín trong cộng đồng cùng ra thực địa, đối chiếu giấy tờ giao, cho phép nuôi, quy hoạch và hiện trạng để xác định đâu là ranh hợp pháp và đâu là luồng ghe.

Bước 2 – Hòa giải nhân văn: Nhóm ông A chủ động tháo dỡ phần lấn ra luồng và hỗ trợ khắc phục thiệt hại hợp lý cho các ghe bị ảnh hưởng. Hai bên lập biên bản thỏa thuận, đặt mốc, ghi rõ ranh giới nuôi và bề rộng luồng ghe, có chữ ký và người làm chứng.

Bước 3 – Xử lý theo pháp luật và phòng ngừa lâu dài: Nếu nhóm ông A không tự nguyện tháo dỡ, ông B và các hộ gửi đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm, buộc tháo dỡ; nếu có thiệt hại không thỏa thuận được thì khởi kiện yêu cầu bồi thường tại Tòa án có thẩm quyền. Về lâu dài, nên xây dựng quy ước nuôi và bảo vệ luồng lạch của cộng đồng, phối hợp với chính quyền kiểm tra định kỳ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.