TÌNH HUỐNG 777: MẠO DANH TÀI KHOẢN ZALO CỦA CHỦ TỊCH UBND TỈNH QUẢNG TRỊ ĐỂ YÊU CẦU DOANH NGHIỆP CHUYỂN TIỀN MUA VÉ ỦNG HỘ TẾT: NHẬN DIỆN THỦ ĐOẠN VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

MẠO DANH TÀI KHOẢN ZALO CỦA CHỦ TỊCH UBND TỈNH QUẢNG TRỊ ĐỂ YÊU CẦU DOANH NGHIỆP CHUYỂN TIỀN MUA VÉ ỦNG HỘ TẾT: NHẬN DIỆN THỦ ĐOẠN VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Dịp Tết là thời điểm nhiều cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp triển khai các chương trình chăm lo người nghèo, hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn hoặc tham gia hoạt động an sinh xã hội tại địa phương. Đây cũng là lúc những lời kêu gọi mang danh nghĩa lãnh đạo, cơ quan nhà nước hoặc chương trình thiện nguyện dễ tạo ra sức ép tâm lý đối với người nhận thông tin.

Hãy hình dung một chủ doanh nghiệp tại Quảng Trị nhận được tin nhắn Zalo từ tài khoản sử dụng tên và ảnh đại diện của Chủ tịch UBND tỉnh. Người nhắn đề nghị doanh nghiệp mua một số lượng vé tham gia chương trình ủng hộ Tết, yêu cầu chuyển tiền gấp vào tài khoản cá nhân và dặn không trao đổi rộng rãi vì “đang triển khai nội bộ”. Tin nhắn có thể kèm theo chức danh, hình ảnh lãnh đạo, lời lẽ trang trọng hoặc thông tin về một chương trình nghe có vẻ hợp lý.

Trong tình huống này, doanh nghiệp có thể rơi vào thế khó xử. Nếu từ chối, họ lo bị đánh giá là thiếu trách nhiệm với cộng đồng hoặc ảnh hưởng đến quan hệ công tác. Nếu chuyển tiền ngay, họ có nguy cơ mất tài sản cho người đang giả danh.

Cần nhấn mạnh rằng tình huống trên được sử dụng để cảnh báo thủ đoạn, không phải khẳng định đã có một vụ việc cụ thể xảy ra tại Quảng Trị. Tuy nhiên, cách thức giả danh người có chức vụ, tạo áp lực về thời gian và lợi dụng uy tín của cơ quan công quyền là nguy cơ mà doanh nghiệp và người dân cần chủ động phòng ngừa.

Theo quan điểm của tôi, điểm nguy hiểm không chỉ nằm ở số tiền có thể bị chiếm đoạt. Khi một đối tượng mượn danh lãnh đạo tỉnh để yêu cầu doanh nghiệp chuyển tiền, hành vi đó còn có thể làm suy giảm niềm tin, gây hiểu nhầm về hoạt động của cơ quan nhà nước và khiến những chương trình vận động đóng góp chính đáng bị nghi ngờ. Lòng tin xã hội, một khi bị lợi dụng, rất khó khôi phục chỉ bằng một lời đính chính.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Trước hết, cần hiểu rằng việc sử dụng tên, hình ảnh hoặc thông tin nhận diện của một lãnh đạo trên Zalo không chứng minh tài khoản đó thuộc về người được nhắc đến. Tên hiển thị và ảnh đại diện có thể bị sao chép; một tài khoản có thể sử dụng chức danh thật của người khác nhưng do người không có thẩm quyền kiểm soát.

Nếu đối tượng đưa ra thông tin gian dối về danh tính, chương trình vận động hoặc mục đích nhận tiền để khiến doanh nghiệp tin tưởng và tự nguyện chuyển tài sản, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Điều luật này xử lý hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản khi đáp ứng các điều kiện về giá trị tài sản hoặc những trường hợp luật định khác. Việc giả danh lãnh đạo không tự động cấu thành tội phạm; cơ quan có thẩm quyền phải làm rõ thủ đoạn gian dối, mục đích chiếm đoạt, hành vi thực tế, hậu quả và những yếu tố pháp lý liên quan. Nguồn: Bộ luật Hình sự trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.

Cũng cần phân biệt lừa đảo với cưỡng đoạt tài sản. Nếu người nhắn chỉ dùng thông tin giả để khiến doanh nghiệp tin rằng khoản tiền là đóng góp hợp pháp, dấu hiệu lừa đảo có thể được đặt ra. Nếu họ đe dọa gây thiệt hại, uy hiếp tinh thần hoặc dùng thủ đoạn khác thuộc phạm vi Điều 170 Bộ luật Hình sự nhằm buộc doanh nghiệp giao tiền, cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá thêm dấu hiệu của tội cưỡng đoạt tài sản. Hai tội danh này có cấu thành khác nhau; không thể chỉ dựa vào cách người bị hại cảm nhận rằng mình bị “ép” để kết luận ngay tội danh.

Trong trường hợp đối tượng đã nhận tiền rồi sử dụng vào mục đích riêng, việc xác định trách nhiệm hình sự vẫn phải dựa trên toàn bộ chứng cứ. Ngược lại, nếu doanh nghiệp phát hiện dấu hiệu đáng ngờ và chưa chuyển tiền, điều đó không có nghĩa hành vi của đối tượng đương nhiên không bị xử lý. Việc đánh giá trách nhiệm còn phụ thuộc vào hành vi đã thực hiện, ý thức chủ quan và các quy định pháp luật áp dụng cho tình huống cụ thể.

Về an ninh mạng, tại thời điểm viết bài, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật quy định khuôn khổ pháp lý về bảo vệ an ninh mạng, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan. Khi tài khoản trực tuyến bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian dối, chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, vụ việc cần được xem xét theo các quy định liên quan của pháp luật về an ninh mạng và pháp luật hình sự. Nguồn: Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 – Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

Ngoài ra, việc sử dụng trái phép hình ảnh, thông tin cá nhân hoặc dữ liệu nhận diện của người khác có thể làm phát sinh những vấn đề pháp lý riêng. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 là một trong những căn cứ cần được xem xét khi hành vi liên quan đến việc xử lý dữ liệu cá nhân trái pháp luật. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp sao chép ảnh đại diện đều tự động cấu thành một tội danh độc lập; cần xác định bản chất dữ liệu, cách thức sử dụng, mục đích và quy định áp dụng. Nguồn: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15.

Về trình báo và xử lý vụ việc, doanh nghiệp khi phát hiện dấu hiệu giả mạo để yêu cầu chuyển tiền cần lưu giữ tin nhắn, đường dẫn tài khoản, số điện thoại, thông tin tài khoản nhận tiền, chứng từ giao dịch và các dữ liệu liên quan. Có thể trình báo cơ quan công an nơi phù hợp để được tiếp nhận, xác minh theo thẩm quyền. Nếu đã chuyển tiền, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để đề nghị hỗ trợ xử lý giao dịch và thông báo ngay cho cơ quan công an; không nên chờ đến khi có thêm nhiều người bị hại mới trình báo.

Đối với lực lượng chuyên trách, cần gọi đúng tên và phân biệt đúng chức năng. PA05 là Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Công an tỉnh; A05 là Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Bộ Công an. Hai đơn vị có cấp tổ chức và phạm vi hoạt động khác nhau. Tùy tính chất, địa bàn và thẩm quyền, việc xác minh có thể do cơ quan công an cấp phù hợp tiến hành hoặc có sự phối hợp giữa các đơn vị nghiệp vụ. Thông tin công khai của Công an tỉnh Quảng Trị cũng xác định PA05 là đơn vị thuộc Công an tỉnh. Nguồn: Công an tỉnh Quảng Trị.

Việc xác lập chuyên án, áp dụng biện pháp điều tra, bắt người hoặc tạm giữ phải tuân thủ pháp luật và thuộc thẩm quyền của cơ quan, người có thẩm quyền. Không nên khẳng định rằng cứ có tin nhắn giả mạo là cơ quan công an sẽ lập chuyên án hoặc bắt giữ khẩn cấp ngay. Cơ quan chức năng phải đánh giá tài liệu, chứng cứ và điều kiện pháp lý trước khi quyết định biện pháp xử lý. Đối với một vụ việc cụ thể, chỉ nên công bố thông tin về điều tra, khởi tố hoặc bắt giữ khi có nguồn xác nhận đáng tin cậy từ cơ quan có thẩm quyền.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Thủ đoạn giả danh lãnh đạo thường khai thác một điểm dễ tổn thương trong tâm lý con người: xu hướng tin tưởng người có chức vụ và lo ngại hậu quả nếu không làm theo yêu cầu. Với doanh nghiệp, áp lực này có thể mạnh hơn khi tin nhắn gắn với hoạt động từ thiện, chương trình chăm lo Tết hoặc quan hệ với chính quyền địa phương.

Một chủ doanh nghiệp có thể nghĩ rằng số tiền không quá lớn, chuyển ngay để thể hiện tinh thần trách nhiệm rồi kiểm tra sau cũng được. Nhưng chính quyết định vội vàng ấy có thể khiến doanh nghiệp mất tiền và vô tình tiếp tay cho việc sử dụng danh nghĩa cơ quan nhà nước để lừa những người khác.

Tôi cho rằng cần thay đổi cách nhìn: xác minh không phải là thiếu thiện chí, càng không phải hành vi bất kính với lãnh đạo. Đó là nguyên tắc quản trị tài chính có trách nhiệm. Một chương trình đóng góp chính đáng phải có thông tin rõ ràng về đơn vị tổ chức, mục tiêu, phương thức tiếp nhận và người chịu trách nhiệm. Việc đề nghị kiểm tra lại thông tin là quyền hợp lý của doanh nghiệp và cũng giúp bảo vệ uy tín của cơ quan, tổ chức được nhắc đến.

Chẳng hạn, nếu một tài khoản tự xưng là lãnh đạo tỉnh yêu cầu doanh nghiệp mua 50 vé ủng hộ Tết, đồng thời yêu cầu chuyển tiền trong vòng 30 phút vào tài khoản cá nhân, người phụ trách tài chính không nên quyết định chỉ dựa vào ảnh đại diện hay cách xưng hô. Doanh nghiệp cần liên hệ qua số điện thoại hoặc kênh công vụ đã được xác thực độc lập, đồng thời kiểm tra với đơn vị tổ chức chương trình. Nếu người nhắn yêu cầu giữ bí mật, không cho xác minh hoặc liên tục thúc ép chuyển tiền, đó là những dấu hiệu cần cảnh giác.

Ở góc độ quản trị, doanh nghiệp nên có quy trình xác thực yêu cầu thanh toán phát sinh từ tin nhắn, thư điện tử hoặc nền tảng mạng xã hội. Các khoản chi mang danh nghĩa tài trợ, ủng hộ hoặc quan hệ đối ngoại cần được đối chiếu với văn bản, thông tin chính thức và người có thẩm quyền phê duyệt. Với khoản tiền đáng kể, nên áp dụng nguyên tắc kiểm tra chéo giữa người đề xuất, người xác minh và người duyệt chi.

Công tác truyền thông nội bộ cũng rất quan trọng. Nhân viên cần biết rằng không có chức danh nào trên mạng xã hội tự nó tạo thành căn cứ đủ để chuyển tiền. Nếu phát hiện tài khoản nghi giả mạo, người nhận không nên chia sẻ lại thông tin chưa kiểm chứng trong các nhóm doanh nghiệp hoặc cộng đồng, bởi điều đó có thể làm tin đồn lan rộng. Thay vào đó, hãy lưu bằng chứng, xác minh qua kênh độc lập và báo cho bộ phận phụ trách hoặc cơ quan chức năng khi có dấu hiệu vi phạm.

Về phía cộng đồng, cần tránh hai thái cực: tin ngay mọi thông tin gắn với người có chức vụ, hoặc mặc định mọi lời kêu gọi đóng góp đều là lừa đảo. Cách tiếp cận phù hợp là kiểm tra nguồn, xác định đơn vị chịu trách nhiệm, đối chiếu thông tin và chỉ chuyển tiền khi có cơ sở đáng tin cậy. Làm từ thiện cần sự sẻ chia, nhưng cũng cần tỉnh táo để tiền hỗ trợ đến đúng nơi.

IV. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý và quản trị rủi ro, tôi khuyến nghị các doanh nghiệp tại Quảng Trị và những địa phương khác xây dựng quy trình xử lý riêng đối với các yêu cầu chuyển tiền mang danh nghĩa lãnh đạo, cơ quan nhà nước hoặc chương trình an sinh xã hội. Quy trình này không cần phức tạp, nhưng phải được phổ biến cho người có quyền phê duyệt tài chính và người trực tiếp tiếp nhận thông tin.

Khi nhận được tin nhắn yêu cầu chuyển tiền, việc đầu tiên là chưa thực hiện giao dịch. Hãy kiểm tra tài khoản, nội dung yêu cầu và thông tin người nhận; sau đó liên hệ với cơ quan hoặc cá nhân được nhắc đến bằng kênh xác minh độc lập, không sử dụng số điện thoại hay đường dẫn do chính tài khoản đáng ngờ cung cấp làm căn cứ duy nhất. Nếu không xác minh được, cần tạm dừng giao dịch và báo cho người phụ trách.

Nếu phát hiện dấu hiệu giả mạo, cần chụp lại màn hình, lưu giữ nội dung hội thoại, đường dẫn tài khoản, thời gian liên hệ, số tài khoản nhận tiền và các tài liệu liên quan. Không nên vội xóa cuộc trò chuyện, chặn tài khoản trước khi lưu được những dữ liệu cần thiết. Tuy nhiên, việc thu thập chứng cứ phải bảo đảm hợp pháp; không tự ý truy cập trái phép vào tài khoản hoặc thiết bị của người khác để tìm thông tin.

Trường hợp doanh nghiệp đã chuyển tiền, cần liên hệ ngay ngân hàng để đề nghị hỗ trợ tra soát, cung cấp thông tin giao dịch và thông báo cho cơ quan công an. Khả năng thu hồi tiền phụ thuộc vào tình trạng giao dịch, dòng tiền và kết quả xử lý; vì vậy không nên hứa hẹn chắc chắn sẽ lấy lại được tài sản. Doanh nghiệp cũng cần cảnh giác với những người tiếp tục liên hệ, tự nhận có thể “thu hồi tiền bị lừa” nhưng yêu cầu đóng thêm phí hoặc chuyển tiền trước.

Đối với cơ quan, tổ chức và đơn vị tổ chức chương trình an sinh xã hội, nên công khai thông tin xác thực về chương trình, đầu mối liên hệ và phương thức tiếp nhận đóng góp trên các kênh chính thức. Nếu phát hiện tên hoặc hình ảnh lãnh đạo bị sử dụng trái phép, cần thông báo kịp thời qua kênh phù hợp để cảnh báo cộng đồng. Việc công khai thông tin phải dựa trên dữ liệu đã được kiểm chứng, tránh đăng tải những cáo buộc chưa có căn cứ.

Cơ quan chức năng có thể xác minh, truy vết và xử lý hành vi vi phạm theo thẩm quyền. Tuy nhiên, người dân không nên tự kết luận một cá nhân cụ thể là tội phạm chỉ dựa vào ảnh chụp màn hình hoặc lời truyền miệng. Cần cung cấp chứng cứ và để cơ quan có thẩm quyền xác minh, đánh giá. Cách làm này vừa bảo vệ quyền lợi người bị hại, vừa hạn chế nguy cơ lan truyền thông tin sai sự thật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Về lâu dài, tôi đề xuất các hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và đơn vị tư vấn pháp luật phối hợp tuyên truyền về thủ đoạn giả mạo tài khoản lãnh đạo, lừa đảo qua mạng xã hội và quy trình kiểm tra thông tin trước khi thanh toán. Một buổi hướng dẫn ngắn về xác thực tài khoản, bảo vệ dữ liệu và xử lý sự cố có thể giúp nhân viên tránh được những quyết định vội vàng gây thiệt hại đáng kể.

Quan điểm của tôi là: trách nhiệm xã hội không được đo bằng tốc độ chuyển tiền theo yêu cầu của một tài khoản trực tuyến. Sự đóng góp có ý nghĩa khi người đóng góp biết rõ mình đang hỗ trợ ai, thông qua tổ chức nào và tiền được sử dụng vào mục đích gì. Càng là hoạt động mang danh nghĩa lãnh đạo hoặc cơ quan nhà nước, việc xác minh càng cần được thực hiện nghiêm túc.

THÔNG ĐIỆP VÀ THÔNG TIN LIÊN HỆ

Khi nhận được tin nhắn Zalo tự xưng là Chủ tịch UBND tỉnh hoặc một lãnh đạo cơ quan nhà nước để yêu cầu mua vé, tài trợ hay chuyển tiền ủng hộ Tết, đừng vội giao dịch chỉ vì tin vào tên hiển thị, ảnh đại diện hoặc lời thúc ép. Hãy xác minh qua kênh chính thức, lưu giữ bằng chứng nếu có dấu hiệu bất thường và trình báo cơ quan công an khi nghi ngờ hành vi chiếm đoạt tài sản.

Mạo danh lãnh đạo để tạo lòng tin và yêu cầu chuyển tiền có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng nếu đủ yếu tố cấu thành vi phạm hoặc tội phạm. Tuy nhiên, việc xác định tội danh, tiến hành điều tra và áp dụng biện pháp tố tụng phải dựa trên chứng cứ, đúng thẩm quyền và trình tự pháp luật. Cảnh giác đúng cách không chỉ giúp bảo vệ tài sản của doanh nghiệp mà còn góp phần giữ gìn uy tín của cơ quan công quyền và niềm tin trong các hoạt động an sinh xã hội.

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.