TÌNH HUỐNG SỐ 590: CÔNG TY NHẬP LẬU GIỐNG CỎ CHĂN NUÔI KHÔNG QUA KIỂM DỊCH: XỬ LÝ NHƯ THẾ NÀO KHI PHÁT TÁN SINH VẬT NGOẠI LAI?

TÌNH HUỐNG SỐ 590: CÔNG TY NHẬP LẬU GIỐNG CỎ CHĂN NUÔI KHÔNG QUA KIỂM DỊCH: XỬ LÝ NHƯ THẾ NÀO KHI PHÁT TÁN SINH VẬT NGOẠI LAI?

Một bao hạt giống trót lọt qua biên giới mà không qua kiểm dịch có thể mang theo cả một hệ lụy sinh thái kéo dài hàng chục năm không thể khắc phục. Đây không còn là câu chuyện của riêng doanh nghiệp nhập khẩu, mà là rủi ro chung của cả nền nông nghiệp.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống dưới đây.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Công ty TNHH Nông sản Phát Đạt, do ông Trần Văn Hùng làm giám đốc, có trụ sở tại huyện A, tỉnh biên giới C, chuyên kinh doanh vật tư nông nghiệp và thức ăn chăn nuôi. Vào khoảng tháng 3/2026, để đón đầu nhu cầu trồng cỏ nguyên liệu cho các trang trại bò sữa, bò thịt đang tăng mạnh trong vùng, ông Hùng đã tự ý thu mua một lô lớn hạt giống cỏ chăn nuôi (loại cỏ voi lai giống ngoại) từ một đầu mối qua đường tiểu ngạch biên giới, không làm thủ tục khai báo hải quan chính ngạch và không thực hiện kiểm dịch thực vật theo quy định.

Lô hạt giống này sau đó được công ty đóng gói, bán đại trà cho hàng chục hộ nông dân chăn nuôi trong và ngoài tỉnh. Sau khi gieo trồng khoảng hai tháng, nhiều hộ dân phát hiện trong ruộng cỏ xuất hiện một loại cỏ dại lạ mọc xen lẫn, sinh trưởng cực nhanh, cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng, chèn ép cây cỏ trồng chính, khó tiêu diệt bằng biện pháp thông thường. Cơ quan kiểm dịch thực vật vùng phối hợp Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh kiểm tra, xác định loại cỏ dại lạ này nằm trong nhóm loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại, đồng thời xác định lô hạt giống công ty Phát Đạt bán ra chưa từng qua kiểm dịch thực vật khi nhập khẩu.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

2.1. Về điều kiện nhập khẩu giống cây trồng

Theo Luật Trồng trọt (Luật số 31/2018/QH14, ban hành ngày 19/11/2018), việc nhập khẩu giống cây trồng phải tuân thủ điều kiện nghiêm ngặt:

“Tổ chức, cá nhân sản xuất, buôn bán, nhập khẩu giống cây trồng chưa được quyết định công nhận lưu hành hoặc tự công bố lưu hành, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này là hành vi bị nghiêm cấm trong trồng trọt.” (tinh thần khoản 1 Điều 9 Luật Trồng trọt 2018)

Song song đó, Điều 29 Luật Trồng trọt 2018 quy định giống cây trồng nhập khẩu phục vụ sản xuất, mua bán phải được kiểm tra nhà nước về chất lượng, trong đó bắt buộc gồm kiểm dịch thực vật để phát hiện, ngăn chặn dịch hại, hạt cỏ dại, mầm bệnh lẫn theo lô hàng. Lô giống cỏ của công ty Phát Đạt do đi qua đường tiểu ngạch, không khai báo, đã bỏ qua toàn bộ khâu kiểm soát bắt buộc này.

2.2. Về nguy cơ sinh vật ngoại lai xâm hại

Đây là điểm mấu chốt khiến vụ việc trở nên nghiêm trọng hơn một vi phạm thương mại thông thường. Luật Đa dạng sinh học (Luật số 20/2008/QH12, ban hành ngày 13/11/2008) quy định rõ:

“Nhập khẩu, phát triển loài ngoại lai xâm hại.” (khoản 7 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học 2008)

là một trong những hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối. Loại cỏ dại ngoại lai lẫn trong lô hạt giống, một khi đã phát tán ra đồng ruộng, sinh trưởng mạnh, sẽ rất khó kiểm soát, đe dọa trực tiếp đến các loài thực vật bản địa và cây trồng nông nghiệp trong khu vực — đúng bản chất của hành vi “nhập khẩu, phát triển loài ngoại lai xâm hại” mà luật nghiêm cấm.

2.3. Về thủ tục hải quan bị bỏ qua

Việc đưa hàng hóa thuộc diện kiểm dịch qua biên giới mà không khai báo, không qua kiểm tra chuyên ngành còn vi phạm nguyên tắc quản lý nhà nước về hải quan theo Luật Hải quan (Luật số 54/2014/QH13). Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thuộc diện phải kiểm dịch thực vật là mặt hàng chịu sự kiểm tra chuyên ngành trước khi thông quan; hành vi cố tình lách qua đường tiểu ngạch để tránh kiểm dịch có thể bị xem xét là hành vi buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, tùy theo tính chất, mức độ.

2.4. Chế tài xử lý

Về xử phạt hành chính, hành vi nhập khẩu giống cây trồng chưa qua kiểm dịch, chưa được công nhận lưu hành có thể bị xử phạt theo Nghị định số 31/2023/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, với mức phạt tùy giá trị lô hàng và mức độ vi phạm, kèm biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy toàn bộ lô giống vi phạm, buộc thu hồi sản phẩm đã bán ra thị trường.

 

Nếu xác định loại cỏ dại lẫn theo là loài ngoại lai xâm hại theo danh mục quy định, hành vi còn có thể bị xử lý theo hướng nghiêm khắc hơn tại Điều 246 Bộ luật Hình sự về tội “nhập khẩu, phát tán các loài ngoại lai xâm hại”, với khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

2.5. Quy trình tịch thu, tiêu hủy

Toàn bộ số hạt giống còn tồn kho và phần cây cỏ đã phát tán ngoài đồng ruộng sẽ bị cơ quan chức năng lập biên bản, tịch thu tang vật, sau đó tổ chức tiêu hủy bắt buộc (thường bằng biện pháp đốt hoặc chôn lấp theo quy trình kỹ thuật) nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ lây lan, dưới sự giám sát của cơ quan kiểm dịch thực vật và chính quyền địa phương.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục

Động cơ sâu xa của ông Hùng chính là tâm lý trục lợi, tìm cách lách rào cản kiểm dịch để tiết kiệm thời gian, chi phí và nhanh chóng đưa hàng ra thị trường đón đầu nhu cầu. Đây là kiểu tư duy đặt lợi nhuận trước mắt lên trên an toàn sinh học chung, coi nhẹ hàng rào kỹ thuật vốn được dựng lên để bảo vệ cả nền nông nghiệp quốc gia, không riêng gì lợi ích của một cá nhân, doanh nghiệp.

Về khía cạnh quản trị rủi ro

Bài học quản trị đắt giá nhất ở đây là: sinh vật ngoại lai xâm hại, một khi đã phát tán ra môi trường tự nhiên, gần như không thể thu hồi hay khắc phục triệt để. Chi phí xử lý hậu quả — từ tiêu hủy đồng ruộng, bồi thường thiệt hại cho nông dân, đến nguy cơ bị truy cứu hình sự — luôn lớn hơn rất nhiều lần so với khoản chi phí kiểm dịch chính ngạch mà doanh nghiệp đã cố tình né tránh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Dừng ngay việc phát tán và phối hợp khắc phục: Công ty Phát Đạt cần chủ động thông báo, khuyến cáo toàn bộ khách hàng đã mua giống dừng gieo trồng thêm, phối hợp cơ quan kiểm dịch thực vật khoanh vùng, tiêu hủy diện tích đã phát tán cỏ dại ngoại lai theo đúng quy trình kỹ thuật, tránh để lan rộng thêm.

Bước 2 – Hòa giải, bồi thường thiệt hại cho các hộ nông dân: Đây là bước then chốt để giữ uy tín và quan hệ làm ăn lâu dài với bà con trong vùng. Công ty nên chủ động thống kê thiệt hại thực tế của từng hộ (diện tích cỏ bị hủy, chi phí công cày xới, giống trồng lại), thỏa thuận mức bồi thường thỏa đáng, tránh để phát sinh khiếu kiện tập thể kéo dài làm rạn nứt niềm tin của nông dân với doanh nghiệp cung cấp giống tại địa phương.

Bước 3 – Xây dựng lại quy trình quản trị rủi ro nhập khẩu: Về lâu dài, công ty cần thiết lập quy trình nhập khẩu giống cây trồng đúng luật, chỉ giao dịch qua các đầu mối có giấy phép, thực hiện đầy đủ thủ tục hải quan và kiểm dịch thực vật trước khi phân phối ra thị trường, xem đây là khoản đầu tư bắt buộc để bảo vệ uy tín thương hiệu và tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng về sau.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.