TÌNH HUỐNG SỐ 589: TÀU CÁ SÚC RỬA HẦM DẦU XẢ VÁNG ĐEN RA ÂU THUYỀN: NGƯ DÂN BỊ XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 589: TÀU CÁ SÚC RỬA HẦM DẦU XẢ VÁNG ĐEN RA ÂU THUYỀN: NGƯ DÂN BỊ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Âu thuyền cửa biển là nơi ngư dân neo đậu, tránh trú và cũng là nơi giáp ranh với các vùng nuôi trồng thủy sản ven bờ. Chỉ một hành vi súc rửa khoang máy tùy tiện có thể biến “bến đỗ bình yên” thành nguồn ô nhiễm âm ỉ, đe dọa sinh kế của cả cộng đồng xung quanh.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống dưới đây.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Ông Nguyễn Văn Kiên, chủ tàu cá tại xã B, tỉnh L, là chủ một tàu cá công suất lớn thường xuyên neo đậu tại âu thuyền cửa biển X. Để tiết kiệm chi phí thuê dịch vụ thu gom dầu cặn chuyên dụng, vào khoảng tháng 6/2026, ông Kiên tự ý cho thuyền viên súc rửa buồng dầu, khoang máy ngay tại vị trí neo đậu trong âu thuyền, xả trực tiếp nước súc rửa lẫn dầu cặn ra mặt nước.

Chỉ sau một đêm, váng dầu đen loang rộng khắp khu vực neo đậu, tràn sang cả vùng nuôi lồng bè của các hộ dân lân cận. Nhiều hộ nuôi tôm hùm, cá bớp phát hiện thủy sản có dấu hiệu bất thường, nổi đầu, chậm ăn. Người dân trình báo, Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng phối hợp Cảng vụ xuống hiện trường lập biên bản, lấy mẫu nước xét nghiệm và xác định hành vi xả dầu cặn trái phép của ông Kiên.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

2.1. Hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Thủy sản

Hành vi súc rửa hầm dầu, xả váng dầu ra vùng nước nơi tàu neo đậu trước hết vi phạm quy định về bảo vệ môi trường sống của loài thủy sản tại Luật Thủy sản (Luật số 18/2017/QH14, ban hành ngày 21/11/2017):

“Hủy hoại nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sinh, khu vực tập trung sinh sản, khu vực thủy sản còn non tập trung sinh sống, nơi cư trú của các loài thủy sản.” (khoản 1 Điều 7 Luật Thủy sản 2017)

Váng dầu loang trên mặt nước ngăn cản trao đổi ô-xy, là một trong những nguyên nhân điển hình gây hủy hoại môi trường sống của thủy sản mà điều luật trên nhắm tới.

2.2. Hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Bảo vệ môi trường

Song song đó, hành vi này cũng vi phạm nguyên tắc chung về bảo vệ môi trường nước tại Luật Bảo vệ môi trường (Luật số 72/2020/QH14, ban hành ngày 17/11/2020), vốn nghiêm cấm việc xả chất thải chưa qua xử lý ra môi trường, đặc biệt là môi trường nước mặt tại khu vực dân cư, khu neo đậu tàu thuyền.

2.3. Chế tài xử phạt hành chính

Về mức xử phạt, tùy tính chất hành vi, cơ quan chức năng có thể áp dụng:

Nghị định số 38/2024/NĐ-CP ngày 05/4/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản (thay thế Nghị định 42/2019/NĐ-CP), đối với hành vi vi phạm quy định về bảo vệ môi trường sống của các loài thủy sản, với khung phạt tiền có thể lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng tùy mức độ, tính chất hành vi;

Nghị định số 45/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, áp dụng đối với hành vi xả chất thải gây ô nhiễm môi trường nước, kèm theo biện pháp khắc phục hậu quả là buộc khôi phục lại tình trạng môi trường và buộc chi trả kinh phí trưng cầu giám định, đo đạc, phân tích mẫu môi trường.

Nếu hậu quả nghiêm trọng, làm chết hàng loạt thủy sản của các hộ nuôi lân cận, gây thiệt hại lớn, hành vi còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội gây ô nhiễm môi trường theo Bộ luật Hình sự.

2.4. Vai trò tuần tra, giám sát của Biên phòng và Cảng vụ

Tại các âu thuyền, cửa biển, Bộ đội Biên phòng cửa khẩu cảng và Cảng vụ là hai lực lượng có trách nhiệm tuần tra, kiểm soát thường xuyên, kịp thời phát hiện, lập biên bản vi phạm hành chính ngay tại hiện trường. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để xử phạt, vì hành vi xả dầu diễn ra nhanh, dễ bị xóa dấu vết nếu không được ghi nhận kịp thời.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục

Nguyên nhân sâu xa của hành vi này thường xuất phát từ lòng tham vật chất dưới dạng tâm lý “tiết kiệm chi phí trước mắt” — ngại tốn tiền thuê dịch vụ thu gom dầu cặn đúng quy định, ngư dân chọn cách xả thải tùy tiện mà không lường trước hậu quả lâu dài. Đây là biểu hiện của tư duy ngắn hạn, đặt lợi ích cá nhân tức thời lên trên lợi ích chung của cả cộng đồng ngư dân và người nuôi trồng thủy sản cùng chia sẻ một vùng nước.

Về khía cạnh quản trị rủi ro

Bài học quản trị ở đây nằm ở việc ông Kiên đã không lường trước rủi ro pháp lý và tài chính khi xử lý chất thải sai quy trình: chi phí xử phạt hành chính, chi phí khắc phục môi trường, thậm chí chi phí bồi thường thiệt hại cho các hộ nuôi lân cận, trong nhiều trường hợp còn lớn hơn nhiều lần so với khoản tiền tiết kiệm được từ việc không thuê dịch vụ thu gom dầu hợp pháp.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý dứt điểm và phòng ngừa tái diễn, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất 3 bước:

Bước 1 – Dừng ngay hành vi và chủ động khắc phục: Ông Kiên cần lập tức dừng việc xả thải, phối hợp với Biên phòng, Cảng vụ và cơ quan môi trường triển khai biện pháp khắc phục như dùng phao quây dầu, hút thu hồi váng dầu, hạn chế tối đa phạm vi lan rộng ra khu vực nuôi trồng.

Bước 2 – Hòa giải và chia sẻ trách nhiệm với các hộ nuôi lân cận: Đây là bước quan trọng để giữ “tình làng nghĩa xóm” trong cộng đồng ngư dân. Ông Kiên nên chủ động gặp gỡ, thống kê thiệt hại cùng các hộ nuôi bị ảnh hưởng, thỏa thuận mức hỗ trợ, bồi thường hợp lý thay vì để xảy ra tranh chấp, khiếu kiện kéo dài làm rạn nứt quan hệ láng giềng vốn gắn bó lâu năm tại cùng một âu thuyền.

Bước 3 – Quản trị rủi ro dài hạn: Về lâu dài, ông Kiên và các chủ tàu khác nên cùng góp kinh phí xây dựng hoặc thuê dịch vụ thu gom dầu cặn tập trung ngay tại âu thuyền, vừa tuân thủ pháp luật, vừa tránh lặp lại rủi ro bị xử phạt, vừa bảo vệ chính nguồn lợi thủy sản — sinh kế lâu dài của cả cộng đồng ngư dân.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.