TÌNH HUỐNG 584: BỆNH NHÂN TỬ VONG DO SỐC MẤT MÁU CẤP SAU MỔ NỘI SOI DẠ DÀY TẠI PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ NHÂN VƯỢT PHÉP CHỈ ĐƯỢC KHÁM LÂM SÀNG: QUY TRÌNH TỐ TỤNG XỬ LÝ HÌNH SỰ?

BỆNH NHÂN TỬ VONG DO SỐC MẤT MÁU CẤP SAU MỔ NỘI SOI DẠ DÀY TẠI PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ NHÂN VƯỢT PHÉP CHỈ ĐƯỢC KHÁM LÂM SÀNG: QUY TRÌNH TỐ TỤNG XỬ LÝ HÌNH SỰ?

Một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp phép với phạm vi hoạt động nhất định nhưng lại thực hiện một thủ thuật vượt quá phạm vi được phép. Sau can thiệp, người bệnh bị sốc mất máu cấp và tử vong.

Nếu đây chỉ là một sai sót chuyên môn thì cách xử lý sẽ khác. Nhưng nếu kết quả điều tra chứng minh cơ sở cố ý thực hiện kỹ thuật ngoài phạm vi được cấp phép, người thực hiện không đủ điều kiện hoặc quy trình chuyên môn bị vi phạm và chính hành vi đó có quan hệ nhân quả với cái chết của người bệnh, vấn đề không còn dừng ở xử phạt hành chính hay trách nhiệm nghề nghiệp.

Đây có thể trở thành một vụ việc hình sự.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Hãy hình dung một tình huống: một phòng khám chuyên khoa tư nhân được cấp phép thực hiện hoạt động khám và điều trị trong một phạm vi chuyên môn nhất định. Người bệnh đến khám vì các triệu chứng liên quan đến đường tiêu hóa. Sau thăm khám, cơ sở quyết định thực hiện một thủ thuật nội soi có can thiệp.

Trong quá trình thực hiện, người bệnh xuất hiện tình trạng chảy máu nghiêm trọng. Tình trạng mất máu diễn biến nhanh, người bệnh rơi vào sốc và sau đó tử vong.

Điểm cần làm rõ không chỉ là “bác sĩ có sai hay không”. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định nhiều vấn đề: cơ sở có được phép thực hiện kỹ thuật đó hay không; người thực hiện có giấy phép hành nghề và phạm vi hành nghề phù hợp hay không; kỹ thuật đã được cơ sở đăng ký và được cơ quan có thẩm quyền cho phép chưa; điều kiện nhân sự, thuốc, thiết bị cấp cứu có đáp ứng hay không; quy trình chuyên môn có được tuân thủ và đặc biệt là việc cấp cứu, xử trí biến chứng có kịp thời hay không.

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, người hành nghề phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực, đã đăng ký hành nghề và chỉ được hành nghề trong phạm vi được ghi nhận. Giấy phép hành nghề của bác sĩ cũng phải thể hiện phạm vi hành nghề.

Vì vậy, cụm từ “vượt phép” trong một vụ việc như trên không nên hiểu đơn giản là cơ sở có giấy phép hay không. Một cơ sở có giấy phép vẫn có thể vi phạm nếu thực hiện hoạt động chuyên môn vượt quá phạm vi được cấp hoặc người thực hiện không đáp ứng điều kiện tương ứng.

Từ góc nhìn của tôi, đây chính là ranh giới mà các cơ sở y tế tư nhân cần đặc biệt lưu ý: giấy phép hoạt động không phải là một “tấm vé chung” cho mọi kỹ thuật y khoa.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 là căn cứ pháp lý quan trọng đầu tiên. Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2024 và hiện là luật chuyên ngành điều chỉnh hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.

Theo Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh, cá nhân chỉ được hành nghề khi có giấy phép hành nghề còn hiệu lực, đã đăng ký hành nghề và đáp ứng các điều kiện luật định. Điều 27 xác định giấy phép hành nghề phải ghi nhận phạm vi hành nghề; Điều 33 quy định việc điều chỉnh giấy phép khi bổ sung hoặc thay đổi phạm vi hành nghề.

Ở phía cơ sở, giấy phép hoạt động cũng gắn với phạm vi hoạt động chuyên môn. Khi cơ sở muốn thay đổi hoặc mở rộng phạm vi hoạt động, phải thực hiện thủ tục điều chỉnh theo quy định. Nghị định số 96/2023/NĐ-CP là văn bản quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và có hiệu lực từ ngày 01/01/2024.

Nếu một phòng khám chỉ được phép thực hiện các hoạt động trong phạm vi nhất định nhưng tự ý thực hiện kỹ thuật ngoài phạm vi, đây có thể là hành vi vi phạm pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh. Việc xác định trách nhiệm cụ thể phải dựa trên hồ sơ cấp phép, phạm vi chuyên môn, giấy phép hành nghề của từng người và quy trình kỹ thuật thực tế.

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 6 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2009 từng quy định rõ hành vi khám bệnh, chữa bệnh vượt quá phạm vi hoạt động chuyên môn là hành vi bị cấm; hiện nay việc quản lý phạm vi hành nghề tiếp tục được Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 điều chỉnh thông qua các quy định về giấy phép hành nghề và phạm vi hành nghề.

Về trách nhiệm hình sự, Điều 315 Bộ luật Hình sự quy định Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác. Trường hợp vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh mà làm chết người, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Nếu hậu quả làm chết từ 02 người hoặc 03 người trở lên thì mức hình phạt tăng lên theo các khoản 2 và 3 Điều 315. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền và bị cấm hành nghề từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, không thể kết luận cứ có người chết là bác sĩ đương nhiên phạm Điều 315. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh có hành vi vi phạm quy định chuyên môn hoặc quy định pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh, có hậu quả chết người và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với hậu quả.

Ví dụ, nếu hồ sơ cho thấy cơ sở không được phép thực hiện kỹ thuật nhưng vẫn cố tình thực hiện; người thực hiện không có phạm vi hành nghề tương ứng; quá trình xử trí chảy máu lại không tuân thủ quy trình chuyên môn, dẫn đến việc người bệnh tử vong, thì các tình tiết này có thể trở thành căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm hình sự.

Còn nếu nguyên nhân tử vong xuất phát từ một biến chứng y khoa đã được dự liệu, việc cấp cứu được thực hiện đúng quy trình và không chứng minh được hành vi vi phạm có quan hệ nhân quả với hậu quả, thì không thể máy móc quy kết trách nhiệm hình sự.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Trong lĩnh vực y tế, một quyết định chuyên môn sai có thể được đưa ra chỉ trong vài phút, nhưng hậu quả đối với một gia đình có thể kéo dài nhiều năm.

Điều đáng lo là tâm lý chủ quan đôi khi xuất hiện ngay trong những cơ sở hoạt động vì mục tiêu kinh doanh. Một kỹ thuật mới có thể đem lại doanh thu cao hơn. Một ca bệnh có thể được giữ lại thay vì chuyển tuyến. Một thủ thuật có thể được thực hiện dù cơ sở chưa hoàn thiện điều kiện cần thiết.

Từ góc nhìn quản trị, đây không chỉ là câu chuyện của một bác sĩ. Nếu cơ sở cho phép thực hiện kỹ thuật ngoài phạm vi được cấp phép, không kiểm soát danh mục kỹ thuật, không kiểm tra năng lực người thực hiện hoặc không xây dựng quy trình chuyển tuyến khi xuất hiện biến chứng, thì rủi ro đã mang tính hệ thống.

Tôi cho rằng quản trị y tế tốt phải bắt đầu từ câu hỏi rất đơn giản: “Cơ sở của mình được phép làm gì và không được phép làm gì?”. Câu hỏi này cần được trả lời bằng hồ sơ pháp lý, danh mục kỹ thuật, năng lực nhân sự và quy trình vận hành cụ thể, chứ không phải bằng kinh nghiệm truyền miệng.

Ở góc độ tâm lý người bệnh, một cơ sở tư nhân có biển hiệu lớn, phòng khám sạch sẽ, nhân viên mặc đồng phục và quảng cáo chuyên nghiệp rất dễ tạo cảm giác an toàn. Nhưng những yếu tố đó không thay thế được giấy phép và điều kiện chuyên môn.

Người dân cũng cần được giáo dục để biết rằng quyền lựa chọn cơ sở y tế phải đi cùng khả năng kiểm tra thông tin pháp lý cơ bản. Đừng chỉ hỏi “bác sĩ có giỏi không?”, mà hãy hỏi thêm “cơ sở này có được phép thực hiện kỹ thuật này không?”.

1. KHUNG XỬ LÝ PHÁP LÝ CÓ THỂ ĐƯỢC ĐẶT RA

Khi xảy ra một trường hợp tử vong bất thường trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh, việc đầu tiên không phải là vội vàng kết luận tội danh mà là bảo toàn chứng cứ và xác định nguyên nhân tử vong.

Hồ sơ bệnh án, phiếu chỉ định, kết quả xét nghiệm, hình ảnh nội soi, thuốc và vật tư đã sử dụng, nhật ký cấp cứu, dữ liệu camera, lịch đăng ký hành nghề, giấy phép hoạt động và danh mục kỹ thuật của cơ sở đều có thể trở thành những tài liệu quan trọng.

Cơ quan có thẩm quyền có thể tiến hành xác minh, kiểm tra chuyên môn, trưng cầu giám định khi cần thiết để xác định nguyên nhân tử vong và mối quan hệ giữa hành vi vi phạm với hậu quả. Nếu có căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm, vụ việc có thể được giải quyết theo trình tự tố tụng hình sự.

Song song với đó, cơ quan quản lý chuyên ngành có thể áp dụng các biện pháp quản lý đối với cơ sở, trong đó có đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động chuyên môn hoặc thu hồi giấy phép trong những trường hợp luật định. Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định riêng về đình chỉ, thu hồi giấy phép hoạt động và việc xử lý sai sót chuyên môn.

Điều quan trọng là không nên sử dụng cụm từ “rút phép vĩnh viễn” như một kết quả mặc nhiên. Pháp luật quy định các căn cứ, trình tự và thẩm quyền đình chỉ, thu hồi giấy phép; hậu quả pháp lý cụ thể phải được xác định theo từng trường hợp.

1. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo quan điểm của tôi, phòng ngừa rủi ro trong y tế tư nhân không thể chỉ giao cho bác sĩ. Người đứng đầu cơ sở phải chịu trách nhiệm xây dựng một hệ thống mà ở đó người hành nghề biết rõ giới hạn chuyên môn của mình và cơ sở biết rõ giới hạn pháp lý của chính mình.

Mỗi cơ sở nên thường xuyên đối chiếu giấy phép hoạt động với danh mục kỹ thuật đang thực hiện; rà soát phạm vi hành nghề của từng nhân sự; kiểm tra tình trạng thiết bị, thuốc cấp cứu và phương án chuyển tuyến. Khi một kỹ thuật mới được đưa vào hoạt động, phải kiểm tra điều kiện pháp lý trước khi kiểm tra khả năng sinh lợi.

Đặc biệt, khi xảy ra biến chứng nghiêm trọng, ưu tiên đầu tiên phải là cứu người, kích hoạt quy trình cấp cứu và chuyển tuyến khi vượt quá khả năng của cơ sở. Không nên vì sợ mất khách, sợ ảnh hưởng doanh thu hay lo ngại danh tiếng mà trì hoãn việc chuyển người bệnh đến nơi có năng lực điều trị phù hợp.

Với người dân, lời khuyên của tôi cũng rất rõ ràng: trước khi thực hiện thủ thuật có can thiệp, hãy tìm hiểu cơ sở có giấy phép hoạt động hay không, người thực hiện có giấy phép hành nghề và phạm vi phù hợp hay không, kỹ thuật dự kiến thực hiện có thuộc phạm vi hoạt động của cơ sở hay không. Những câu hỏi tưởng như nhỏ nhưng có thể giúp giảm đáng kể rủi ro.

Khi quyền lợi bị xâm phạm, người bệnh hoặc thân nhân cần giữ lại hồ sơ khám chữa bệnh, hóa đơn, phiếu chỉ định, kết quả xét nghiệm, hình ảnh, tin nhắn tư vấn và các tài liệu liên quan. Đây là cơ sở để làm việc với cơ sở y tế, cơ quan quản lý hoặc cơ quan tiến hành tố tụng khi cần thiết.

THÔNG ĐIỆP

Một cơ sở y tế được phép hoạt động không đồng nghĩa với việc cơ sở đó được phép thực hiện mọi kỹ thuật.

Trong y tế, “đúng phạm vi” không phải thủ tục hành chính thuần túy. Đó là một lớp bảo vệ người bệnh. Khi giới hạn chuyên môn bị xem nhẹ, rủi ro không còn nằm trên giấy tờ mà có thể chuyển thành tổn thương thực tế đối với một con người.

Pháp luật không nhằm ngăn cản sự phát triển của y tế tư nhân. Ngược lại, một môi trường pháp lý minh bạch và tuân thủ tốt sẽ giúp các cơ sở y tế phát triển bền vững hơn, người bệnh có thêm niềm tin và người hành nghề cũng được bảo vệ bởi chính những quy trình chuyên môn rõ ràng.

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: Gửi câu hỏi đến chuyên gia hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.