Chưa được phân loại
TÌNH HUỐNG 561: BÁC SĨ KHOA NHI NHẬN TIỀN “LÓT TAY” TỪ CÔNG TY SỮA NGOẠI ĐỂ KÊ ĐƠN BẮT BUỘC TRẺ SƠ SINH THIẾU SỮA MẸ PHẢI MUA ĐÚNG NHÃN HIỆU SỮA NÀY TẠI NHÀ THUỐC CHỈ ĐỊNH?
Th9
BÁC SĨ KHOA NHI NHẬN TIỀN “LÓT TAY” TỪ CÔNG TY SỮA NGOẠI ĐỂ KÊ ĐƠN BẮT BUỘC TRẺ SƠ SINH THIẾU SỮA MẸ PHẢI MUA ĐÚNG NHÃN HIỆU SỮA NÀY TẠI NHÀ THUỐC CHỈ ĐỊNH?
Khi lợi ích thương mại chen vào quyết định chuyên môn, người chịu thiệt có thể là chính bệnh nhi và gia đình
Trong chăm sóc trẻ sơ sinh, một đơn thuốc hay một chỉ định của bác sĩ không đơn thuần là một mảnh giấy. Đó có thể là cơ sở để cha mẹ quyết định hàng triệu đồng chi phí điều trị, dinh dưỡng và chăm sóc cho con trong những tháng đầu đời.
Vì vậy, nếu một bác sĩ khoa nhi nhận tiền hoặc lợi ích vật chất từ doanh nghiệp để kê đơn, chỉ định theo hướng buộc người nhà phải mua một sản phẩm sữa cụ thể tại một cơ sở được chỉ định, thì vấn đề không còn nằm ở chuyện “bác sĩ giới thiệu sản phẩm”.
Đây là tình huống cần được kiểm tra về xung đột lợi ích, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm viên chức và trong trường hợp có đủ dấu hiệu, cả trách nhiệm hình sự.
Điều đáng quan tâm hơn là người phải đối diện với hệ quả thường không phải doanh nghiệp hay người kê đơn, mà là những ông bố, bà mẹ đang rất lo lắng cho một đứa trẻ mới vài ngày hoặc vài tuần tuổi.
- BỐI CẢNH THỰC TẾ: KHI “TƯ VẤN DINH DƯỠNG” CÓ THỂ TRỞ THÀNH XUNG ĐỘT LỢI ÍCH
Hãy hình dung một tình huống:
Một trẻ sơ sinh được đưa vào khoa nhi vì tình trạng bú kém và không tăng cân. Sau khi thăm khám, bác sĩ thông báo với gia đình rằng trẻ “thiếu sữa mẹ” và cần bổ sung sữa công thức. Điều đáng nói là bác sĩ không chỉ tư vấn loại sản phẩm mà còn yêu cầu gia đình mua đúng một nhãn hiệu, đồng thời hướng dẫn đến một nhà thuốc cụ thể.
Gia đình không biết rằng trước đó bác sĩ đã có thỏa thuận nhận tiền hoặc lợi ích từ doanh nghiệp phân phối sản phẩm.
Nếu sự việc đúng như vậy, câu hỏi cần đặt ra không phải đơn giản là: “Sữa đó có tốt hay không?”
Câu hỏi pháp lý quan trọng hơn là: quyết định chuyên môn có còn độc lập hay đã bị chi phối bởi lợi ích cá nhân?
Một sản phẩm có thể đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng nhưng việc bác sĩ nhận lợi ích từ doanh nghiệp để ưu tiên sản phẩm đó lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Chất lượng của sản phẩm và tính liêm chính của người chỉ định là hai vấn đề cần được đánh giá độc lập.
Theo góc nhìn của tôi, đây là ranh giới mà ngành y không nên xem nhẹ. Người bệnh tìm đến bác sĩ vì họ đặt niềm tin vào chuyên môn. Đối với cha mẹ có con sơ sinh, sự phụ thuộc về thông tin còn lớn hơn. Họ thường không đủ khả năng tự kiểm chứng từng lời tư vấn ngay tại thời điểm đó.
Nếu niềm tin này bị biến thành công cụ để tạo doanh số, hậu quả không chỉ là một khoản tiền bị chi thêm.
- GÓC NHÌN PHÁP LÝ: “LÓT TAY” ĐỂ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHUYÊN MÔN CÓ THỂ BỊ XỬ LÝ RA SAO?
- Luật Phòng, chống tham nhũng đặt ra yêu cầu rất rõ về tính liêm chính
Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 xác định tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn vì vụ lợi; trong đó viên chức thuộc nhóm người có chức vụ, quyền hạn theo luật. Luật cũng xác định các hành vi tham nhũng bao gồm nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi và một số hành vi khác.
Đặc biệt, quy định về nhận quà tặng yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức không được nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác của tổ chức, cá nhân liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình.
Do đó, nếu chứng minh được bác sĩ nhận tiền từ doanh nghiệp để đổi lấy việc kê đơn, chỉ định hoặc tác động đến quyết định chuyên môn theo hướng có lợi cho doanh nghiệp, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét bản chất giao dịch chứ không chỉ tên gọi như “phí tư vấn”, “hỗ trợ chuyên môn”, “chi phí marketing” hay “hoa hồng”.
Tên gọi của khoản tiền không quyết định bản chất pháp lý của hành vi.
Tất nhiên, không phải mọi khoản hỗ trợ giữa doanh nghiệp và bác sĩ đều đương nhiên là hối lộ. Cần xác định cụ thể nguồn tiền, thỏa thuận giữa các bên, mục đích chi trả, thời điểm thanh toán, nội dung công việc và mối liên hệ giữa khoản lợi ích đó với quyết định chuyên môn.
- Luật Khám bệnh, chữa bệnh bảo vệ tính chuyên môn và quyền của người bệnh
Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 hiện là luật chuyên ngành quan trọng điều chỉnh hoạt động khám bệnh, chữa bệnh và có hiệu lực từ ngày 01/01/2024.
Trong hoạt động khám, chữa bệnh, bác sĩ phải đặt lợi ích và sự an toàn của người bệnh trong mối quan hệ với yêu cầu chuyên môn. Một chỉ định không thể được hợp thức hóa chỉ vì nó mang lại lợi ích thương mại cho người kê đơn.
Nếu việc kê đơn bị chi phối bởi khoản tiền doanh nghiệp trả cho bác sĩ, cơ sở y tế cần xem xét đồng thời tính phù hợp về chuyên môn, quy trình kê đơn, trách nhiệm nghề nghiệp và dấu hiệu xung đột lợi ích.
- Quy tắc ứng xử trong ngành y cũng không cho phép biến nghề nghiệp thành công cụ vụ lợi
Thông tư 07/2014/TT-BYT quy định Quy tắc ứng xử của công chức, viên chức, người lao động tại cơ sở y tế. Theo đó, người hành nghề phải thực hiện đúng quy trình chuyên môn, nghiệp vụ; đồng thời không được lạm dụng nghề nghiệp để thu lợi trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh.
Đối với lãnh đạo, quản lý cơ sở y tế, quy định còn đặt ra trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ, đạo đức nghề nghiệp và xử lý kỷ luật khách quan khi có vi phạm.
Điều này có ý nghĩa rất thực tế.
Nếu một bệnh viện chỉ xử lý khi báo chí phát hiện hoặc khi gia đình người bệnh phản ánh trên mạng xã hội thì cơ chế kiểm soát nội bộ đã có vấn đề. Quản trị y tế tốt phải phát hiện được xung đột lợi ích trước khi nó trở thành scandal.
- Có thể phát sinh trách nhiệm hình sự hay không?
Không thể chỉ dựa vào thông tin “bác sĩ nhận tiền từ công ty sữa” để kết luận ngay một tội danh hình sự.
Nếu có tài liệu chứng minh việc nhận tiền nhằm thực hiện hoặc không thực hiện một công việc vì lợi ích của doanh nghiệp, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét các quy định của Bộ luật Hình sự về tội nhận hối lộ, tùy thuộc vào tư cách pháp lý của người nhận và đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Chẳng hạn, nếu có tin nhắn thỏa thuận “mỗi đơn thuốc kê đúng nhãn hiệu được trả một khoản tiền”, lịch sử chuyển khoản, danh sách bệnh nhân, số lượng đơn thuốc bất thường và lời khai phù hợp giữa các bên, những dữ liệu này có thể trở thành nguồn chứng cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xác minh.
Kết luận hình sự phải dựa trên chứng cứ và quá trình tố tụng, không thể thay thế bằng suy đoán.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: ĐỪNG ĐỂ SỰ LO LẮNG CỦA CHA MẸ TRỞ THÀNH “THỊ TRƯỜNG” CHO LỢI ÍCH CÁ NHÂN
Điều khiến tôi quan tâm nhất trong tình huống này không chỉ là khoản tiền bác sĩ nhận được.
Đó là tâm lý của cha mẹ có con sơ sinh.
Một người mẹ vừa sinh con thường rất nhạy cảm với những thông tin liên quan đến sức khỏe của trẻ. Khi bác sĩ nói rằng “con đang thiếu chất”, “không đủ sữa”, “phải dùng loại này”, nhiều gia đình gần như không đặt câu hỏi ngược lại. Họ sợ mình chậm một ngày thì con sẽ yếu đi.
Chính tâm lý ấy khiến quan hệ giữa bác sĩ và người bệnh có tính bất cân xứng rất lớn về thông tin.
Nếu người có chuyên môn lợi dụng khoảng cách đó để hướng bệnh nhân đến một sản phẩm vì lợi ích riêng, niềm tin y khoa sẽ bị tổn thương.
Tôi cho rằng đây không chỉ là câu chuyện về y đức, mà còn là vấn đề quản trị rủi ro tổ chức.
Một bệnh viện có hệ thống quản trị tốt cần có cơ chế nhận diện những dấu hiệu bất thường: bác sĩ kê một thương hiệu quá thường xuyên, đơn thuốc có tính lặp lại bất thường, nhiều bệnh nhân cùng được hướng dẫn đến một nhà thuốc, hoặc dòng tiền từ doanh nghiệp có liên hệ với người kê đơn.
Những dấu hiệu đó chưa phải bằng chứng kết tội. Nhưng chúng đủ để kiểm tra.
Giáo dục y đức vì thế không nên dừng ở những khẩu hiệu treo trên tường. Cần biến nó thành quy trình: minh bạch quan hệ lợi ích, kiểm soát kê đơn, tiếp nhận phản ánh của người bệnh và kiểm tra độc lập khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
- KHI NGƯỜI BỆNH NGHI NGỜ BỊ “DẪN DẮT” MUA MỘT SẢN PHẨM: NÊN LÀM GÌ?
Một gia đình không nên vội kết luận rằng bác sĩ nhận hối lộ chỉ vì bác sĩ giới thiệu một thương hiệu.
Nhưng nếu có những dấu hiệu cụ thể như bác sĩ yêu cầu bắt buộc mua một nhãn hiệu, chỉ định một nhà thuốc nhất định, từ chối giải thích lựa chọn chuyên môn hoặc xuất hiện bằng chứng về khoản tiền doanh nghiệp chi trả, người bệnh có quyền đặt câu hỏi và yêu cầu được giải thích.
Theo quan điểm của tôi, bước đầu tiên nên là bảo toàn thông tin.
Đơn thuốc, phiếu khám, hóa đơn mua hàng, tin nhắn tư vấn, thông tin nhà thuốc, tài liệu quảng cáo và các trao đổi liên quan nên được lưu giữ. Nếu có chuyển khoản, cần giữ chứng từ. Nếu nhiều bệnh nhân gặp tình trạng tương tự, mỗi người nên ghi lại sự việc độc lập thay vì thống nhất lời kể sau này.
Sau đó, có thể phản ánh tới bộ phận tiếp nhận khiếu nại của bệnh viện, cơ quan quản lý y tế hoặc cơ quan có thẩm quyền tùy tính chất vụ việc.
Đối với bệnh viện, khi nhận phản ánh, không nên chỉ yêu cầu bác sĩ tự giải trình rồi kết thúc vụ việc. Cần đối chiếu hồ sơ bệnh án, đơn thuốc, quy trình kê đơn, dữ liệu mua bán, mối quan hệ với nhà thuốc và doanh nghiệp liên quan.
Nếu có dấu hiệu tham nhũng, Luật Phòng, chống tham nhũng cũng đặt ra nghĩa vụ báo cáo và xử lý thông tin về dấu hiệu tham nhũng trong cơ quan, đơn vị.
- KỶ LUẬT BÁC SĨ: CÓ PHẢI CỨ VI PHẠM LÀ “HẠ BẬC LƯƠNG”?
Đây là điểm cần nói rõ để tránh tuyên truyền sai pháp luật.
Đối với viên chức, Điều 52 Luật Viên chức quy định các hình thức kỷ luật gồm: khiển trách, cảnh cáo, cách chức đối với viên chức quản lý và buộc thôi việc. “Hạ bậc lương” không nằm trong danh sách hình thức kỷ luật viên chức hiện hành.
Việc xử lý cụ thể còn phải căn cứ tính chất, mức độ vi phạm và quy định về xử lý kỷ luật viên chức tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 71/2023/NĐ-CP.
Nếu hành vi đủ dấu hiệu của tội phạm thì xử lý kỷ luật nội bộ không thay thế trách nhiệm hình sự.
Ngược lại, cũng không nên vì dư luận phẫn nộ mà bỏ qua trình tự xác minh, kết luận và quyền giải trình của người bị phản ánh.
Pháp luật nghiêm minh không đồng nghĩa với xử lý vội vàng.
- KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
Thứ nhất, phải đặt sự độc lập của quyết định chuyên môn lên trên lợi ích thương mại.
Bác sĩ có thể tư vấn sản phẩm phù hợp khi có căn cứ chuyên môn. Nhưng khi khoản lợi ích cá nhân xuất hiện phía sau quyết định đó, cơ sở y tế cần xem xét xung đột lợi ích một cách nghiêm túc.
Thứ hai, bệnh viện cần kiểm soát không chỉ con người mà cả dòng quy trình.
Không nên chờ đến khi có tố cáo mới kiểm tra. Việc phân tích dữ liệu kê đơn, kiểm tra bất thường về thương hiệu, nhà thuốc và tần suất chỉ định có thể giúp phát hiện rủi ro sớm hơn.
Thứ ba, cha mẹ có quyền hỏi “vì sao”.
Vì sao con tôi cần sản phẩm này? Vì sao phải mua đúng thương hiệu này? Có lựa chọn phù hợp khác không? Căn cứ chuyên môn nào cho chỉ định?
Đặt câu hỏi không phải là thiếu tôn trọng bác sĩ. Đó là cách người bệnh tham gia vào quá trình chăm sóc sức khỏe của chính mình.
Thứ tư, doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm về văn hóa kinh doanh.
Một công ty không thể đẩy trách nhiệm sang bác sĩ nếu chính mình xây dựng cơ chế thưởng dựa trên số đơn thuốc hoặc số bệnh nhân được hướng đến sản phẩm. Cạnh tranh trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe càng phải minh bạch, bởi đối tượng cuối cùng chịu tác động là người bệnh.
THÔNG ĐIỆP TỪ CHUYÊN GIA
Một đơn thuốc đúng chuyên môn có thể giúp người bệnh yên tâm. Nhưng một đơn thuốc bị chi phối bởi lợi ích cá nhân có thể làm tổn thương thứ khó khôi phục hơn cả tiền bạc: đó là niềm tin.
Trong y tế, người bệnh không chỉ mua một sản phẩm hay một dịch vụ. Họ gửi vào đó sức khỏe, thời gian và sự tin tưởng của cả gia đình.
Vì vậy, y đức không thể chỉ là phẩm chất cá nhân của từng bác sĩ; đó phải là một giá trị được bảo vệ bằng pháp luật, quy trình quản trị và văn hóa tổ chức.
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:
Hotline: 0898.627.762
Thông tin trên có tính chất tuyên truyền, phổ biến pháp luật; việc xác định trách nhiệm pháp lý cụ thể phải căn cứ hồ sơ, chứng cứ và kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền.