TÌNH HUỐNG 704: MỘT TRƯỞNG THÔN TỰ Ý LẬP “QUỸ AN SINH TỰ NGUYỆN” CÀO BẰNG THU TIỀN MỖI HỘ DÂN 500K ĐỂ XÂY CỔNG LÀNG, HỘ NÀO KHÔNG NỘP BỊ TỪ CHỐI KÝ GIẤY XÁC NHẬN NHÂN THÂN?

Khi khoản đóng góp xây dựng làng quê bị biến thành nghĩa vụ bắt buộc và gắn với việc gây khó khăn cho thủ tục hành chính, quyền làm chủ của người dân có nguy cơ bị xâm phạm.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Một trưởng thôn tự ý lập “Quỹ an sinh tự nguyện”, thông báo thu cào bằng mỗi hộ dân 500.000 đồng để xây dựng cổng làng. Mặc dù khoản đóng góp được gọi là tự nguyện, trưởng thôn yêu cầu tất cả các hộ phải nộp tiền. Những hộ dân không đóng bị từ chối ký giấy xác nhận nhân thân, gây khó khăn cho việc thực hiện các thủ tục cần thiết.

Sự việc khiến nhiều người dân nghèo ở nông thôn bức xúc, đặc biệt những hộ có hoàn cảnh khó khăn hoặc không đồng tình với khoản thu. Tình huống đặt ra vấn đề về tính tự nguyện của các khoản đóng góp, thẩm quyền của trưởng thôn và việc sử dụng quyền hạn ở cơ sở để gây sức ép đối với người dân.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định về quyền quyết định các khoản đóng góp của Nhân dân

Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở được ban hành năm 2022. Khoản 1 Điều 15 quy định chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình công cộng do Nhân dân đóng góp là nội dung Nhân dân bàn và quyết định. Điều 15 cũng quy định về việc thu, chi và quản lý các khoản đóng góp của Nhân dân tại cộng đồng dân cư.

2. Nguyên tắc thực hiện đóng góp tại cộng đồng dân cư

Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở được ban hành năm 2022. Khoản 1 Điều 15 :

“ Chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình công cộng trong phạm vi địa bàn cấp xã, ở thôn, tổ dân phố do Nhân dân đóng góp toàn bộ hoặc một phần kinh phí, tài sản, công sức.”

Áp dụng vào tình huống

• Cần xác minh việc lập quỹ, mức thu 500.000 đồng và chủ trương xây dựng cổng làng đã được cộng đồng dân cư bàn, quyết định theo đúng quy định hay chưa.
• Kiểm tra cách thức thông báo, thu tiền, quản lý và sử dụng nguồn đóng góp.
• Làm rõ hành vi từ chối ký giấy xác nhận nhân thân đối với hộ không nộp tiền, căn cứ pháp lý và trách nhiệm của người thực hiện.
• Xác minh những hộ dân bị ảnh hưởng, chứng cứ về việc gây sức ép và các thiệt hại phát sinh.

Kết luận pháp lý: Khoản 1 Điều 15 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 là căn cứ xác định chủ trương và mức đóng góp xây dựng công trình công cộng thuộc nội dung Nhân dân bàn và quyết định. Việc thu tiền phải tuân thủ trình tự pháp luật; hành vi gây khó khăn cho thủ tục xác nhận nhân thân vì lý do không đóng góp cần được kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền và quy định pháp luật có liên quan.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Việc gây sức ép đóng góp đối với các hộ dân nghèo có thể tạo ra sự bất công, bức xúc và làm suy giảm niềm tin của người dân đối với chính quyền cơ sở. Trưởng thôn cần nhận thức rằng vai trò quản lý cộng đồng phải gắn với tinh thần phục vụ, lắng nghe và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của người dân. Hoạt động xây dựng cổng làng nên được triển khai trên cơ sở đồng thuận, công khai và phù hợp với khả năng đóng góp của từng hộ, không sử dụng áp lực hành chính để buộc người dân thực hiện nghĩa vụ chưa được pháp luật quy định.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Việc thu và quản lý quỹ cộng đồng cần có hồ sơ rõ ràng, công khai nguồn thu, mục đích sử dụng và trách nhiệm giám sát. Khi phát hiện dấu hiệu lạm thu hoặc gây khó khăn cho thủ tục hành chính, người dân có thể gửi phản ánh, kiến nghị hoặc khiếu nại đến UBND cấp xã và cơ quan có thẩm quyền. Cần phân biệt giữa việc yêu cầu kiểm tra, xử lý khoản thu trái quy định và việc tự động kết luận trưởng thôn đã vi phạm pháp luật hình sự khi chưa có đủ chứng cứ.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Bảo vệ quyền lợi người dân: Các hộ dân cần lưu giữ thông báo thu tiền, giấy biên nhận, tin nhắn, ghi âm hoặc tài liệu chứng minh việc bị yêu cầu nộp 500.000 đồng và bị từ chối ký giấy xác nhận nhân thân. Người dân nên thực hiện quyền yêu cầu giải thích, đề nghị cung cấp căn cứ pháp lý của khoản thu và không để việc giải quyết thủ tục cá nhân bị bỏ qua do tâm lý e ngại hoặc áp lực từ cộng đồng.

Bước 2 – Xác minh tính hợp pháp của khoản đóng góp: UBND cấp xã cần kiểm tra quy trình đề xuất, bàn bạc, biểu quyết và công khai chủ trương xây dựng cổng làng. Đồng thời, cần làm rõ việc thành lập quỹ, người quản lý, tài khoản hoặc phương thức thu, dự toán công trình và cơ chế giám sát. Nếu khoản thu không đáp ứng điều kiện pháp luật hoặc không được cộng đồng quyết định đúng trình tự, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét biện pháp chấn chỉnh, đình chỉ hoặc xử lý phù hợp.

Bước 3 – Khiếu nại, phản ánh đến UBND cấp xã: Người dân có thể gửi đơn phản ánh hoặc khiếu nại theo quy định, nêu rõ nội dung thu tiền, hành vi từ chối xác nhận nhân thân, thời gian xảy ra và tài liệu chứng minh. UBND cấp xã cần tiếp nhận, phân loại, xác minh và giải quyết theo đúng thẩm quyền, đồng thời bảo đảm việc thực hiện thủ tục hành chính của người dân không bị cản trở trái pháp luật. Trường hợp cần thiết, người dân có thể tiếp tục gửi đến cơ quan cấp trên hoặc cơ quan chức năng có thẩm quyền theo trình tự pháp luật.

Bước 4 – Công khai tài chính và khắc phục hậu quả: Nếu phát hiện khoản thu không đúng quy định, cần xác định số tiền đã thu, người nộp, mục đích sử dụng và trách nhiệm quản lý. Việc hoàn trả tiền, điều chỉnh phương án đóng góp hoặc xử lý các khoản chi phải được thực hiện trên cơ sở kết quả xác minh và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Người dân cần được thông tin rõ ràng về kết quả giải quyết để khôi phục niềm tin và hạn chế phát sinh tranh chấp.

Bước 5 – Xây dựng cơ chế quản trị cộng đồng minh bạch: Các khoản đóng góp xây dựng công trình nông thôn cần được lập kế hoạch, công khai dự toán, tổ chức bàn bạc theo đúng quy định và có cơ chế giám sát của cộng đồng. Trưởng thôn, Ban công tác Mặt trận và chính quyền cấp xã cần phối hợp để bảo đảm sự đồng thuận, tránh cào bằng thiếu hợp lý và không dùng quyền hạn quản lý dân cư để gây sức ép. Một công trình có ý nghĩa cộng đồng chỉ thực sự bền vững khi được hình thành bằng sự tự nguyện, công khai và tôn trọng người dân.

Thông điệp: Xây dựng cổng làng có thể góp phần tạo dựng diện mạo nông thôn, nhưng không thể trở thành lý do để áp đặt khoản thu trái quy định hoặc gây khó khăn cho quyền lợi hợp pháp của người dân. Quản trị cơ sở có trách nhiệm phải đặt sự minh bạch, công bằng và tinh thần phục vụ cộng đồng làm nền tảng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.