TÌNH HUỐNG SỐ 552: NÔNG DÂN NHẬN KHOÁN ĐẤT LÂM NGHIỆP TỰ Ý ĐỐT THỰC BÌ CHUẨN BỊ MÙA VỤ LÀM CHÁY LAN THIÊU RỤI 3HA RỪNG TỰ NHIÊN KẾ BÊN: TRÁCH NHIỆM XỬ LÝ HÌNH SỰ?

TÌNH HUỐNG SỐ 552: NÔNG DÂN NHẬN KHOÁN ĐẤT LÂM NGHIỆP TỰ Ý ĐỐT THỰC BÌ CHUẨN BỊ MÙA VỤ LÀM CHÁY LAN THIÊU RỤI 3HA RỪNG TỰ NHIÊN KẾ BÊN: TRÁCH NHIỆM XỬ LÝ HÌNH SỰ?

Cháy rừng luôn là một trong những thảm họa môi trường nghiêm trọng, gây thiệt hại to lớn về tài nguyên, đa dạng sinh học và kinh tế địa phương. Trên thực tế, không ít vụ hỏa hoạn nghiêm trọng xuất phát từ những hành vi sinh hoạt, sản xuất thường nhật của người dân vùng ven rừng. Việc tự ý đốt dọn thực bì, cỏ khô để chuẩn bị cho mùa vụ mới khi thiếu kiểm soát và thiếu kỹ năng phòng cháy chữa cháy rất dễ dẫn đến hậu quả “một đốm lửa nhỏ, thiêu rụi cả cánh rừng”.

Cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chi tiết một tình huống thực tế dưới đây để hiểu rõ ranh giới pháp lý, trách nhiệm hình sự và bài học quản trị rủi ro sâu sắc.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Đầu năm 2026, hộ ông Nguyễn Văn A (trú tại xã B, tỉnh C) được giao nhận khoán một diện tích đất lâm nghiệp để trồng rừng sản xuất. Chuẩn bị bước vào mùa vụ trồng cây mới, vào sáng ngày 15/03/2026, ông A một mình mang dụng cụ ra lô đất nhận khoán để gom gom thực bì, cỏ khô và tự ý châm lửa đốt dọn mặt bằng.

Do thời tiết hanh khô, kèm theo gió ngạn thổi mạnh, ngọn lửa nhanh chóng bùng phát vượt tầm kiểm soát của ông A. Dù đã nỗ lực dập lửa nhưng bất thành, ngọn lửa đã tàn phá và cháy lan sang diện tích 3ha rừng tự nhiên (rừng phòng hộ đầu nguồn) nằm ngay kế bên thuộc quản lý của Ban Quản lý rừng phòng hộ địa phương.

Hậu quả, toàn bộ 3ha rừng tự nhiên bị thiêu rụi hoàn toàn, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài nguyên rừng và môi trường sinh thái. Cơ quan công an đã vào cuộc điều tra để xác định trách nhiệm pháp lý của ông Nguyễn Văn A. Gia đình ông A vô cùng hoảng loạn, không biết liệu hành vi vô ý của mình có phải chịu trách nhiệm xử lý hình sự hay không.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc quản lý, bảo vệ rừng cũng như quy định về xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy rừng được quy định rất cụ thể trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Nghĩa vụ của hộ nhận khoán đất lâm nghiệp và quy định về phòng cháy rừng

Theo Luật Lâm nghiệp 2017, hộ gia đình, cá nhân được giao, nhận khoán đất lâm nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng.

Điều 89 Luật Lâm nghiệp 2017 quy định về Phòng cháy và chữa cháy rừng:

“1. Chủ rừng có trách nhiệm xây dựng và thực hiện phương án phòng cháy và chữa cháy rừng; chấp hành sự chỉ đạo, kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

2. Trường hợp đốt dọn thực bì để chuẩn bị đất trồng rừng, làm nương rẫy, người đốt dọn thực bì phải thực hiện các biện pháp an toàn phòng cháy và chữa cháy rừng; báo cáo với Trưởng thôn hoặc Kiểm lâm địa bàn trước khi tiến hành.”

Trong tình huống này, ông Nguyễn Văn A đã tự ý đốt thực bì mà không thông báo cho Trưởng thôn hay Kiểm lâm địa bàn, đồng thời không chuẩn bị các điều kiện an toàn (như đường ranh cản lửa, dụng cụ dập lửa, chọn thời điểm ít gió…). Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định về an toàn phòng cháy rừng.

Trách nhiệm xử lý hình sự đối với hành vi làm cháy rừng

Hành vi của ông A không dừng lại ở mức xử phạt vi phạm hành chính do thiệt hại gây ra đã đạt mức tối thiểu cấu thành tội phạm hình sự. căn cứ theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

Điều 240 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về Tội vi phạm quy định về PCCC; Tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ rừng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc Tội vô ý gây thiệt hại đến tài sản (Điều 180), đặc biệt là Điều 243 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về Tội hủy hoại rừng:

“1. Người nào đốt, phá rừng trái phép hoặc có hành vi khác hủy hoại rừng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

5. a) Rừng sản xuất có diện tích từ 5.000 mét vuông (m²) đến dưới 10.000 mét vuông (m²);
6. b) Rừng phòng hộ có diện tích từ 3.000 mét vuông (m²) đến dưới 7.000 mét vuông (m²);…”

“3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 12 năm:

10. a) Rừng phòng hộ có diện tích từ 10.000 mét vuông (m²) trở lên;”

Lưu ý áp dụng:

Nếu cơ quan điều tra xác định ông A có lỗi vô ý do vi phạm quy định về PCCC rừng gây cháy lan, hành vi sẽ bị truy cứu theo Điều 240 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy hoặc các cấu thành tội phạm liên quan đến vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ rừng.

Với diện tích rừng tự nhiên (rừng phòng hộ) bị cháy lên tới 3ha (tương đương 30.000m²), đây là mức thiệt hại đặc biệt lớn.

Kết luận pháp lý: Ông Nguyễn Văn A hoàn toàn đối mặt với trách nhiệm xử lý hình sự với khung hình phạt tù nghiêm khắc. Ngoài trách nhiệm hình sự, ông A còn có nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại dân sự đối với 3ha rừng tự nhiên bị thiêu rụi theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Khía cạnh Tâm lý & Giáo dục (Sự chủ quan và bài học nhận thức)

Tâm lý chủ quan, kinh nghiệm thói quen: Người nông dân thường canh tác dựa trên kinh nghiệm dân gian “đốt cỏ dọn nương”. Họ cho rằng vài đốm lửa nhỏ trên diện tích của mình sẽ dễ dàng kiểm soát được. Tâm lý coi thường rủi ro, thiếu sự cẩn trọng cần thiết chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến thảm họa.

Thiếu hụt kỹ năng PCCC rừng: Đa phần nông dân chưa từng qua đào tạo về kỹ thuật xử lý thực bì an toàn (tạo đường ranh cản lửa, căn thời điểm gió, lượng nước dự phòng).

Giáo dục ý thức bảo vệ tài nguyên: Rừng tự nhiên đầu nguồn là lá chắn bảo vệ nguồn nước và chống sạt lở cho cả cộng đồng. Việc giáo dục ý thức bảo vệ rừng không thể chỉ dừng lại ở các khẩu hiệu suông, mà phải giúp người dân nhận thức rõ rằng: Mỗi hành vi vô ý chạm đến rừng đều phải trả giá bằng cả sự do dự pháp lý và tương lai của chính gia đình họ.

Khía cạnh Quản trị rủi ro & Hòa giải cộng đồng

Bài học quản trị rủi ro tài sản: Việc nhận khoán đất lâm nghiệp mang lại sinh kế nhưng cũng gắn liền với nghĩa vụ pháp lý nặng nề. Người dân cần xem quản trị an toàn PCCC là điều kiện tiên quyết trước khi tiến hành bất kỳ hoạt động canh tác nào.

Hòa giải xóm giềng và hỗ trợ tâm lý: Sự việc xảy ra khiến bản thân gia đình ông A rơi vào bế tắc, hoảng loạn trước nguy cơ lao lý. Việc chủ động hợp tác với cơ quan chức năng, khắc phục một phần thiệt hại và thể hiện thái độ ăn ăn hối cải là yếu tố tâm lý quan trọng để giảm bớt căng thẳng, đồng thời là căn cứ giảm nhẹ hình phạt theo quy định pháp luật.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết tình huống phức tạp này vừa đúng pháp luật, vừa giảm thiểu tối đa hậu quả tiêu cực cho hộ gia đình ông A, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra định hướng 3 bước xử lý toàn diện:

Bước 1: Thành khẩn khai báo và hợp tác tối đa với cơ quan điều tra

Ông Nguyễn Văn A cần giữ tâm lý bình tĩnh, chủ động trình diện, khai báo trung thực toàn bộ diễn biến sự việc với Cơ quan Cảnh sát điều tra và Hạt Kiểm lâm.

Cung cấp các hồ sơ, tài liệu chứng minh nhân thân tốt, hoàn cảnh gia đình khó khăn, chưa có tiền án tiền sự, và việc gây cháy hoàn toàn là lỗi vô ý trong quá trình lao động sản xuất.

Bước 2: Chủ động khắc phục hậu quả dân sự (Khắc phục nguyên nhân & giảm nhẹ trách nhiệm)

Gia đình ông A cần chủ động phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ và chính quyền địa phương xã B để đánh giá mức độ thiệt hại.

Dù kinh tế khó khăn, gia đình nên gom góp một khoản kinh phí để bồi thường, hỗ trợ khắc phục hậu quả (như chi phí dọn dẹp hiện trường, hỗ trợ trồng lại rừng). Sự chủ động bồi thường này là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự rất quan trọng quy định tại điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Bước 3: Đề xuất phương án trồng lại rừng và vận động sự đồng thuận của cộng đồng

Lập đơn xin tự nguyện tham gia lực lượng trồng lại rừng, khắc phục diện tích 3ha rừng bị cháy.

Xin xác nhận của chính quyền xã B và Ban quản lý rừng về thái độ chấp hành, sự hối cải và đóng góp của gia đình tại địa phương để trình lên Tòa án xem xét khi lượng hình, hướng tới một bản án có tính chất giáo dục, khoan hồng (như phạt án treo hoặc giảm nhẹ khung hình phạt).

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.