Đối với startup, tên thương hiệu thường được sử dụng ngay từ những ngày đầu để xây dựng hình ảnh, tiếp cận khách hàng và phát triển thị trường. Tuy nhiên, việc sử dụng một tên thương hiệu trong hoạt động kinh doanh không đồng nghĩa với việc startup đã có quyền sở hữu độc quyền đối với tên đó.

Trong thực tế, nhiều startup chỉ đăng ký tên doanh nghiệp, tên miền hoặc sử dụng logo trên sản phẩm nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký nhãn hiệu. Khi thương hiệu bắt đầu có giá trị trên thị trường, nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc bị chủ thể khác đăng ký trước có thể trở nên đáng kể.

Vậy startup không đăng ký bảo hộ tên thương hiệu có vi phạm pháp luật không? Và doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ tài sản thương hiệu của mình?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Startup X thành lập doanh nghiệp và lựa chọn tên “ABC” để sử dụng cho sản phẩm, website, fanpage và hoạt động quảng bá.

Sau một thời gian hoạt động, thương hiệu ABC bắt đầu được khách hàng biết đến. Tuy nhiên, startup chưa nộp đơn đăng ký nhãn hiệu tại cơ quan có thẩm quyền vì cho rằng mình đã đăng ký tên doanh nghiệp nên tên thương hiệu đương nhiên thuộc về mình.

Một thời gian sau, Startup X phát hiện một doanh nghiệp khác đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu “ABC” cho nhóm hàng hóa, dịch vụ tương tự.

Startup X đặt câu hỏi: Việc mình sử dụng tên ABC trước có đồng nghĩa với việc mình đã được pháp luật bảo hộ hay không?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Quy định của pháp luật

Theo khoản 16 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2022 và năm 2025, nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau.

Đối với nhãn hiệu thông thường, pháp luật xác lập cơ chế bảo hộ thông qua việc đăng ký và cấp văn bằng bảo hộ.

Theo khoản 1 Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó dấu hiệu phải có khả năng thực hiện chức năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ thể này với chủ thể khác.

Theo Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, khả năng phân biệt là một điều kiện quan trọng để xác định một dấu hiệu có thể được bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu hay không.

Về quyền đăng ký, khoản 1 Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu dùng cho hàng hóa do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp.

Đối với startup, quy định này có ý nghĩa quan trọng vì việc sử dụng một tên thương hiệu trong kinh doanh cần được gắn với chủ thể có quyền đăng ký và phạm vi hàng hóa, dịch vụ mà nhãn hiệu được sử dụng.

Đặc biệt, khoản 1 Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2009, năm 2019, năm 2022 và năm 2025 ghi nhận nguyên tắc nộp đơn đầu tiên. Khi có nhiều đơn đăng ký các sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hoặc nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức có thể gây nhầm lẫn thì quyền ưu tiên về nguyên tắc thuộc về đơn có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất theo điều kiện luật định.

Ngoài ra, pháp luật còn có cơ chế bảo vệ một số dấu hiệu được sử dụng trước trong những trường hợp nhất định. Tuy nhiên, việc đã sử dụng tên thương hiệu trên thị trường không đồng nghĩa với việc startup mặc nhiên có đầy đủ quyền của chủ sở hữu nhãn hiệu đã được đăng ký.

Cần phân biệt tên doanh nghiệp, tên miền, tên thương mại và nhãn hiệu. Việc startup được đăng ký một tên doanh nghiệp không có nghĩa là tên đó đương nhiên được bảo hộ với tư cách nhãn hiệu cho tất cả hàng hóa, dịch vụ.

Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 hiện là cơ sở pháp lý chính điều chỉnh việc bảo hộ nhãn hiệu; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ số 131/2025/QH15 được ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/04/2026.

2. Áp dụng vào tình huống

Đối với Startup X, việc sử dụng tên “ABC” trong kinh doanh nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu không tự thân là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, startup đang đứng trước một vấn đề khác: khả năng xác lập và bảo vệ quyền đối với dấu hiệu ABC với tư cách nhãn hiệu có thể không chắc chắn nếu không chủ động đăng ký.

Việc đăng ký tên doanh nghiệp chỉ xác lập quyền đối với tên doanh nghiệp theo pháp luật về doanh nghiệp. Nó không mặc nhiên biến tên doanh nghiệp thành một nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ.

Trong khi đó, nếu một chủ thể khác nộp đơn đăng ký một dấu hiệu trùng hoặc tương tự với tên mà Startup X đang sử dụng và đáp ứng các điều kiện bảo hộ, startup có thể phải đối mặt với tranh chấp về quyền đối với dấu hiệu đó.

Rủi ro càng đáng chú ý khi startup đã đầu tư lớn vào quảng cáo, bao bì, website, hệ thống phân phối và phát triển thị trường dưới tên ABC.

Khi đó, nếu phải thay đổi tên thương hiệu, startup không chỉ chịu chi phí thay đổi nhận diện mà còn có thể phải thay đổi bao bì, biển hiệu, tài liệu quảng cáo, tên miền, chiến lược marketing và hệ thống nhận diện trên thị trường.

Do đó, vấn đề không nằm ở việc “không đăng ký nhãn hiệu có bị phạt hay không”, mà nằm ở việc startup có thể tự đặt mình vào thế bị động khi một chủ thể khác xác lập quyền trước.

Startup cũng cần lưu ý rằng phạm vi bảo hộ nhãn hiệu gắn với hàng hóa, dịch vụ cụ thể. Vì vậy, trước khi đăng ký, doanh nghiệp cần xác định đúng nhóm hàng hóa, dịch vụ mà thương hiệu đang hoặc dự kiến được sử dụng.

3. Kết luận pháp lý

Startup không bị coi là vi phạm pháp luật chỉ vì chưa đăng ký bảo hộ tên thương hiệu.

Tuy nhiên, nếu tên thương hiệu được sử dụng như một dấu hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ thì startup nên xem xét việc đăng ký nhãn hiệu để chủ động xác lập quyền sở hữu công nghiệp.

Đặc biệt, không nên đồng nhất ba vấn đề:

Đăng ký tên doanh nghiệp ≠ đăng ký nhãn hiệu.

Đăng ký tên miền ≠ đăng ký nhãn hiệu.

Sử dụng tên thương hiệu trên thị trường ≠ đương nhiên có quyền độc quyền đối với nhãn hiệu.

Đây là điểm startup cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng thương hiệu dài hạn.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Ở góc độ tâm lý quản trị, startup thường tập trung nguồn lực cho sản phẩm, doanh thu và mở rộng thị trường. Các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản trí tuệ thường bị xem là công việc có thể thực hiện sau.

Tâm lý này đặc biệt dễ xuất hiện khi thương hiệu chưa tạo ra giá trị thương mại lớn. Startup có thể cho rằng việc đăng ký nhãn hiệu là khoản chi phí chưa cần thiết.

Tuy nhiên, khi thương hiệu phát triển, giá trị của dấu hiệu nhận diện lại tăng lên. Chính thời điểm đó, việc phát hiện tên thương hiệu đã bị chủ thể khác đăng ký hoặc đang có quyền đối với dấu hiệu tương tự có thể gây áp lực rất lớn cho doanh nghiệp.

Về quản trị, thương hiệu cần được xem là một loại tài sản trí tuệ cần được nhận diện, kiểm tra và bảo vệ ngay từ giai đoạn đầu của startup.

Một quy trình quản trị tốt nên bắt đầu từ việc kiểm tra khả năng đăng ký của tên thương hiệu trước khi đầu tư lớn vào marketing, sau đó mới tiến hành đăng ký và theo dõi việc sử dụng, gia hạn, bảo vệ quyền.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1: Kiểm tra khả năng bảo hộ trước khi sử dụng rộng rãi

Startup nên tra cứu dấu hiệu dự kiến đăng ký để đánh giá khả năng trùng hoặc tương tự với các nhãn hiệu đã được đăng ký hoặc đã nộp đơn.

Việc này giúp hạn chế tình trạng đầu tư rất lớn vào một tên thương hiệu nhưng sau đó phát hiện tên đó khó hoặc không thể đăng ký.

Bước 2: Phân biệt tên doanh nghiệp với nhãn hiệu

Startup cần xác định rõ tên doanh nghiệp, tên thương mại, tên miền và nhãn hiệu là những đối tượng pháp lý có cơ chế bảo hộ khác nhau.

Không nên cho rằng chỉ cần đăng ký doanh nghiệp là đã bảo vệ toàn bộ thương hiệu.

Bước 3: Chủ động đăng ký nhãn hiệu

Khi xác định dấu hiệu có khả năng bảo hộ, startup nên tiến hành thủ tục đăng ký nhãn hiệu cho đúng chủ thể và đúng nhóm hàng hóa, dịch vụ.

Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp xây dựng quyền sở hữu công nghiệp đối với dấu hiệu mà mình sử dụng trong hoạt động kinh doanh.

Bước 4: Quản lý thương hiệu sau khi đăng ký

Sau khi được cấp văn bằng, startup cần tiếp tục theo dõi thị trường để phát hiện dấu hiệu có khả năng xâm phạm quyền, đồng thời kiểm soát việc sử dụng nhãn hiệu và thời hạn bảo hộ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng startup không nên chỉ nhìn thương hiệu dưới góc độ marketing.

Một cái tên được khách hàng biết đến càng rộng thì giá trị kinh tế của nó càng lớn. Nhưng giá trị thương mại và quyền sở hữu trí tuệ là hai vấn đề khác nhau. Việc khách hàng biết đến một cái tên không tự động tạo ra quyền độc quyền đối với nhãn hiệu.

Vì vậy, ngay từ khi lựa chọn tên thương hiệu, startup nên đồng thời đặt ra câu hỏi: Tên này có khả năng được bảo hộ không, ai sẽ là chủ thể đăng ký và phạm vi bảo hộ cần đến đâu?

Chủ động xử lý từ giai đoạn đầu sẽ giúp startup giảm đáng kể nguy cơ phải thay đổi nhận diện thương hiệu sau khi đã đầu tư nhiều thời gian và nguồn lực.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Thương hiệu có thể được xây dựng bằng marketing, nhưng quyền đối với nhãn hiệu cần được chủ động xác lập bằng cơ chế pháp lý phù hợp.

Startup không bắt buộc phải đăng ký nhãn hiệu chỉ vì mình đang sử dụng một tên thương hiệu. Tuy nhiên, nếu muốn xây dựng tên đó thành tài sản thương hiệu lâu dài, việc kiểm tra và đăng ký bảo hộ nhãn hiệu ngay từ sớm là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.