TÌNH HUỐNG SỐ 530: CỰU NHÂN VIÊN MỞ CÔNG TY CẠNH TRANH, ĐẶT TÊN GÂY NHẦM LẪN VỚI CÔNG TY CŨ?

TÌNH HUỐNG SỐ 530: CỰU NHÂN VIÊN MỞ CÔNG TY CẠNH TRANH, ĐẶT TÊN GÂY NHẦM LẪN VỚI CÔNG TY CŨ?

Khởi nghiệp và cạnh tranh là quyền hợp pháp của mỗi cá nhân, kể cả khi người đó từng là nhân viên của một doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, quyền cạnh tranh không đồng nghĩa với quyền sử dụng tên tuổi, uy tín hoặc dấu hiệu nhận diện của doanh nghiệp cũ để tạo sự nhầm lẫn trên thị trường

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cho vấn đề này.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty Alpha Việt hoạt động nhiều năm trong lĩnh vực cung cấp thiết bị công nghiệp và đã xây dựng được thương hiệu quen thuộc với khách hàng. Trong quá trình hoạt động, công ty sử dụng tên “Alpha Việt” trên hợp đồng, website, biển hiệu, tài liệu quảng cáo và giao dịch với khách hàng.

Sau khi nghỉ việc, ông B – cựu quản lý kinh doanh của Alpha Việt – thành lập một doanh nghiệp mới hoạt động trong cùng lĩnh vực với tên “Công ty TNHH Alpha Việt Nam”. Tên mới có cấu trúc, cách phát âm và dấu hiệu nhận diện rất gần với tên của Alpha Việt.

Do B từng trực tiếp làm việc với khách hàng cũ, công ty mới tiếp tục tiếp cận những khách hàng này và giới thiệu rằng mình là “đơn vị mới của Alpha Việt” hoặc có “mối liên hệ” với Alpha Việt.

Một số khách hàng đã nhầm lẫn hai doanh nghiệp, gửi yêu cầu báo giá và khiếu nại cho nhầm công ty.

Alpha Việt cho rằng B đang lợi dụng uy tín của doanh nghiệp cũ để cạnh tranh và yêu cầu chấm dứt việc sử dụng tên gây nhầm lẫn.

Việc cựu nhân viên thành lập công ty cạnh tranh có đương nhiên vi phạm pháp luật? Khi nào tên doanh nghiệp bị coi là gây nhầm lẫn? Alpha Việt có thể xử lý hành vi này theo Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh và Luật Sở hữu trí tuệ như thế nào?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ- “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Thành lập công ty cạnh tranh không phải tự thân là hành vi vi phạm

Trước hết, cần phân biệt quyền thành lập doanh nghiệp với cách thức cạnh tranh.

Việc một cựu nhân viên nghỉ việc rồi thành lập doanh nghiệp hoạt động cùng ngành với công ty cũ không đương nhiên là hành vi trái pháp luật.

Rủi ro pháp lý phát sinh khi doanh nghiệp mới sử dụng tên, nhãn hiệu, tên thương mại hoặc chỉ dẫn thương mại của doanh nghiệp cũ theo cách làm khách hàng hiểu sai về chủ thể kinh doanh, nguồn gốc thương mại hoặc mối quan hệ giữa hai doanh nghiệp.

Cạnh tranh là quyền của doanh nghiệp; nhưng cạnh tranh bằng cách tạo ra sự nhầm lẫn về nguồn gốc hoặc chủ thể kinh doanh có thể trở thành hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

2. Luật Doanh nghiệp kiểm soát tên doanh nghiệp gây nhầm lẫn

Theo Điều 41 Luật Doanh nghiệp 2020, pháp luật xác định các trường hợp tên doanh nghiệp bị coi là tên gây nhầm lẫn với doanh nghiệp đã đăng ký.

Các trường hợp này bao gồm tên tiếng Việt được đọc giống nhau; tên viết tắt trùng; tên bằng tiếng nước ngoài trùng; hoặc tên riêng chỉ khác nhau bởi một số dấu hiệu như số, chữ cái, ký hiệu “&”, “và”, “mới”, “tân”, hoặc một số cụm từ địa lý nhất định.

Vì vậy, nếu tên của công ty do B thành lập thuộc trường hợp tên gây nhầm lẫn theo Điều 41 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp mới có thể phải thay đổi tên theo quy định.

Việc một tên doanh nghiệp được cơ quan đăng ký kinh doanh chấp nhận không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đó đương nhiên được quyền sử dụng tên hoặc dấu hiệu đó trong mọi hoạt động thương mại.

3. Luật SHTT bảo vệ tên thương mại và chống chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn

Theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025), tên thương mại là dấu hiệu dùng để nhận diện chủ thể kinh doanh trong hoạt động kinh doanh.

Đặc biệt, Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025) quy định hành vi sử dụng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đã được sử dụng trước cho cùng loại hoặc sản phẩm, dịch vụ tương tự, nếu gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, cơ sở kinh doanh hoặc hoạt động kinh doanh, có thể bị coi là xâm phạm quyền đối với tên thương mại.

Trong tình huống này, Alpha Việt cần chứng minh được:

• Tên thương mại của mình đã được sử dụng trước;
• Việc sử dụng có tính chất thực tế, hợp pháp trong hoạt động kinh doanh;
• Công ty của B sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn;
• Hai bên hoạt động trong cùng hoặc lĩnh vực tương tự;
• Việc sử dụng có khả năng làm khách hàng nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh hoặc nguồn gốc thương mại.

Đây là lý do việc thu thập chứng cứ về thời điểm sử dụng tên, quảng cáo, hợp đồng, hóa đơn, website, biển hiệu, tài liệu giao dịch và mức độ nhận biết của khách hàng có ý nghĩa rất quan trọng.

4. Hành vi gây nhầm lẫn có thể là cạnh tranh không lành mạnh

Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025)xác định việc sử dụng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, hoạt động kinh doanh hoặc nguồn gốc thương mại của hàng hóa, dịch vụ là hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Chỉ dẫn thương mại bao gồm nhãn hiệu, tên thương mại, biểu tượng kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì và nhãn hàng hóa.

Như vậy, nếu B không chỉ đặt tên công ty tương tự mà còn sử dụng dấu hiệu đó trên website, quảng cáo, phương tiện kinh doanh, tài liệu giao dịch nhằm khiến khách hàng tưởng rằng doanh nghiệp mới có liên hệ với Alpha Việt, vấn đề có thể vượt ra ngoài phạm vi “tên doanh nghiệp”.

Đây là dấu hiệu cần xem xét dưới góc độ cạnh tranh không lành mạnh về sở hữu công nghiệp.

5. Luật Cạnh tranh: không chỉ nhìn vào “cái tên”

Luật Cạnh tranh 2018 cấm một số hành vi cạnh tranh không lành mạnh, trong đó có xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh, cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác và các hành vi khác được quy định tại Điều 45.

Do đó, nếu cựu nhân viên B đồng thời sử dụng danh sách khách hàng, thông tin kinh doanh bí mật hoặc đưa thông tin sai lệch rằng công ty mới là chi nhánh, công ty con hoặc doanh nghiệp kế thừa của Alpha Việt, Alpha Việt cần xem xét thêm các căn cứ tương ứng của Luật Cạnh tranh.

Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào việc hai tên giống nhau. Cần xác định toàn bộ phương thức cạnh tranh và tác động gây nhầm lẫn trên thị trường.

Kết luận pháp lý

Việc ông B cựu nhân viên của Alpha Việt thành lập công ty cạnh tranh không đương nhiên là vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp mới sử dụng tên, nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn thương mại tương tự Alpha Việt, gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh hoặc nguồn gốc thương mại thì có thể bị xử lý theo Luật Doanh nghiệp, Luật SHTT và Luật Cạnh tranh.

Trong tình huống này, Alpha Việt cần chứng minh (i) quyền và quá trình sử dụng trước đối với tên thương mại/nhãn hiệu; (ii) mức độ tương tự giữa các dấu hiệu; (iii) phạm vi hoạt động kinh doanh; (iv) cách thức B sử dụng dấu hiệu; và (v) khả năng hoặc thực tế khách hàng bị nhầm lẫn. Nếu các yếu tố này được chứng minh, Alpha Việt có cơ sở yêu cầu chấm dứt hành vi, thay đổi dấu hiệu/tên vi phạm và áp dụng các cơ chế xử lý tương ứng theo pháp luật sở hữu trí tuệ và cạnh tranh.

III. “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN” – TÂM LÝ, GIÁO DỤC & QUẢN TRỊ

Một doanh nghiệp mất nhiều năm để xây dựng uy tín, nhưng chỉ cần một tên gọi gần giống cũng có thể khiến khách hàng nhầm lẫn rằng hai công ty này là cùng một hệ thống.

Đặc biệt, cựu nhân viên từng giữ vị trí quản lý, hiểu rõ khách hàng và phương thức hoạt động của doanh nghiệp cũ có lợi thế lớn trong việc tạo ra sự liên tưởng.

Vì vậy, doanh nghiệp cần giáo dục nhân sự rằng: Kinh nghiệm cá nhân được mang theo khi nghỉ việc không đồng nghĩa với quyền sử dụng tài sản thương hiệu của doanh nghiệp cũ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần xây dựng quy trình: thu hồi tài khoản, tài liệu, dữ liệu khách hàng; xác nhận nghĩa vụ bảo mật; lưu giữ bằng chứng về việc sử dụng tên thương mại và nhãn hiệu.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần đăng ký và quản trị tài sản sở hữu trí tuệ một cách chủ động thay vì chỉ phản ứng sau khi xảy ra tranh chấp.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Kiểm tra và bảo vệ “bộ nhận diện thương hiệu”

Alpha Việt cần rà soát:

• Tên doanh nghiệp;
• Tên thương mại;
• Nhãn hiệu;
• Logo;
• Tên miền;
• Tên viết tắt;
• Các dấu hiệu nhận diện khác.

Trong đó, cần phân biệt rõ tên doanh nghiệp và nhãn hiệu để lựa chọn cơ chế bảo hộ phù hợp.

2. Xây dựng hồ sơ chứng minh quyền

Lưu giữ:

• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp;
• Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu nếu có;
• Hợp đồng;
• Hóa đơn;
• Website;
• Tài liệu quảng cáo;
• Biển hiệu;
• Hồ sơ truyền thông;
• Chứng cứ về thời điểm sử dụng tên thương mại.

Đây sẽ là cơ sở quan trọng nếu phát sinh tranh chấp.

3. Thu thập chứng cứ về sự nhầm lẫn

Doanh nghiệp cần ghi nhận:

• Khách hàng liên hệ nhầm;
• Email gửi nhầm;
• Đơn hàng nhầm;
• Phản hồi trên mạng xã hội;
• Website và quảng cáo của doanh nghiệp mới;
• Cách doanh nghiệp mới giới thiệu quan hệ với Alpha Việt.

Sự nhầm lẫn thực tế có thể là chứng cứ quan trọng để đánh giá bản chất hành vi.

4. Gửi yêu cầu chấm dứt và lựa chọn cơ chế xử lý

Tùy từng trường hợp, Alpha Việt có thể xem xét: yêu cầu doanh nghiệp vi phạm chấm dứt việc sử dụng → yêu cầu thay đổi tên → xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp → yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý cạnh tranh không lành mạnh → khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Cơ chế cụ thể phải được lựa chọn dựa trên đối tượng bị xâm phạm, chứng cứ và hành vi thực tế.

5. Chủ động ngay từ khi nhân viên rời doanh nghiệp

Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình:

Bảo mật – bàn giao – thu hồi dữ liệu – xác nhận nghĩa vụ – kiểm soát thương hiệu – giám sát thị trường.

Đặc biệt, nếu người lao động từng tiếp cận thông tin mật, doanh nghiệp cần có cơ chế bảo vệ phù hợp đối với bí mật kinh doanh, thay vì chỉ tập trung vào tên và nhãn hiệu.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.