TÌNH HUỐNG 532: TRUNG TÂM TRỊ LIỆU CAI NGHIỆN MA TÚY TỰ PHÁT DÙNG BIỆN PHÁP BỎ ĐÓI, ĐÁNH ĐẬP HỌC VIÊN ĐỂ “ĐÁNH BẬT CƠN NGHIỆN”: ÁN TÙ NÀO CHO CHỦ CƠ SỞ BẠO HÀNH?

TRUNG TÂM TRỊ LIỆU CAI NGHIỆN MA TÚY TỰ PHÁT DÙNG BIỆN PHÁP BỎ ĐÓI, ĐÁNH ĐẬP HỌC VIÊN ĐỂ “ĐÁNH BẬT CƠN NGHIỆN”: ÁN TÙ NÀO CHO CHỦ CƠ SỞ BẠO HÀNH?

Trong cuộc chiến với ma túy, cai nghiện là một quá trình cần kiến thức y tế, tâm lý, sự giám sát chuyên môn và một hành lang pháp lý chặt chẽ. Đáng lo ngại là vẫn có thể xuất hiện những cơ sở tự phát núp dưới danh nghĩa “trị liệu”, “phục hồi”, “cai nghiện nhanh”, nhưng lại sử dụng các biện pháp như bỏ đói, đánh đập, trói giữ hoặc làm nhục người đang cai nghiện.

Đây không phải là phương pháp điều trị. Nếu hành vi xâm hại đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, bên cạnh các trách nhiệm pháp lý khác.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Hãy hình dung một gia đình có người thân nghiện ma túy. Sau nhiều lần điều trị không thành công, gia đình được giới thiệu một cơ sở tư nhân quảng cáo rằng có thể “cắt cơn bằng kỷ luật thép”. Cơ sở này không chứng minh được điều kiện hoạt động theo quy định pháp luật nhưng vẫn nhận học viên và thu tiền theo tháng.

Trong quá trình quản lý, học viên bị hạn chế ăn uống, bị đánh khi không tuân thủ nội quy, bị chửi mắng hoặc đe dọa. Có trường hợp người cai nghiện bị giữ trong phòng riêng, không được liên hệ với gia đình. Khi sức khỏe suy giảm, việc đưa đi cấp cứu có thể bị trì hoãn vì người quản lý cho rằng đó chỉ là “phản ứng bình thường khi cắt cơn”.

Cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Người nghiện ma túy vốn đã có những khó khăn về sức khỏe thể chất, tâm lý và khả năng kiểm soát hành vi. Việc dùng bạo lực để “ép cai” có thể khiến họ bị thương, suy kiệt, rối loạn tâm lý hoặc phát sinh những tình huống nguy hiểm khác.

Theo quan điểm của tôi, điểm cần thay đổi đầu tiên là cách nhìn. Người nghiện cần được điều trị và hỗ trợ để phục hồi, chứ không phải trở thành đối tượng để người khác tùy ý trừng phạt. Cai nghiện không đồng nghĩa với việc mất quyền được tôn trọng về thân thể, danh dự và nhân phẩm.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ
2. Luật Phòng, chống ma túy không trao quyền cho cơ sở cai nghiện tự phát sử dụng bạo lực

Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 xác định cai nghiện ma túy là một hoạt động có tổ chức và chịu sự quản lý của Nhà nước. Luật quy định Nhà nước quản lý việc cấp, thu hồi giấy phép hoạt động của các cơ sở cai nghiện và kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực này.

Đặc biệt, pháp luật yêu cầu cơ sở cai nghiện phải tôn trọng danh dự, nhân phẩm, tính mạng, sức khỏe và tài sản của người cai nghiện. Vì vậy, việc một cơ sở tự đặt ra “phương pháp điều trị” bằng đánh đập, bỏ đói hoặc làm nhục không thể được hợp thức hóa chỉ bằng lý do “đang cai nghiện”.

Nếu cơ sở hoạt động không đúng điều kiện, người dân cần phân biệt rõ giữa một cơ sở cai nghiện hợp pháp với một địa điểm tư nhân tự nhận là “trung tâm trị liệu”.

2. Đánh đập, đối xử tàn ác có thể bị xử lý hình sự

Điều 140 Bộ luật Hình sự quy định về Tội hành hạ người khác. Người nào đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc mình, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Trường hợp phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, người già yếu, ốm đau hoặc người không có khả năng tự vệ; gây rối loạn tâm thần và hành vi theo mức luật định; hoặc đối với từ 02 người trở lên, khung hình phạt có thể lên đến 03 năm tù.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh một điểm quan trọng: không phải mọi hành vi xảy ra tại cơ sở cai nghiện đều mặc nhiên cấu thành Điều 140. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định hành vi cụ thể, mối quan hệ lệ thuộc, lỗi, hậu quả và các dấu hiệu pháp lý khác. Tùy tính chất vụ việc, hành vi còn có thể được xem xét dưới những tội danh khác nếu có đủ căn cứ.

Ngoài ra, trách nhiệm hình sự của cá nhân và trách nhiệm pháp lý của cơ sở là hai vấn đề cần được xem xét tương ứng. Việc cơ sở hoạt động trái phép không làm mất đi trách nhiệm đối với hành vi xâm hại sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của học viên.

3. Không nên hiểu “cai nghiện” là một khoảng trống pháp luật

Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 giao cho cơ quan nhà nước thẩm quyền kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm và yêu cầu cơ quan điều tra khởi tố, điều tra khi có dấu hiệu tội phạm.

Do đó, khi phát hiện cơ sở có dấu hiệu bạo hành, giam giữ trái pháp luật hoặc hoạt động cai nghiện không đúng quy định, gia đình cần nhanh chóng thông báo cho Công an, chính quyền địa phương hoặc cơ quan y tế có thẩm quyền. Không nên tự thỏa thuận để cơ sở tiếp tục giữ người với suy nghĩ “cố thêm vài ngày sẽ khỏi”.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Bạo lực không giải quyết được căn nguyên của nghiện

Người nghiện có thể trải qua trạng thái căng thẳng, lo âu, kích động, mất ngủ hoặc những vấn đề tâm lý khác trong quá trình cai. Đây là lúc họ càng cần sự theo dõi và hỗ trợ phù hợp.

Nếu người quản lý phản ứng bằng đánh đập, chửi mắng hoặc bỏ đói, nỗi sợ có thể trở thành trung tâm của quá trình “điều trị”. Người học viên khi đó không học cách kiểm soát hành vi hay xây dựng cuộc sống mới, mà chỉ tìm cách tránh bị trừng phạt.

Về góc độ giáo dục, đây là một sai lệch rất đáng lưu ý: kỷ luật không đồng nghĩa với bạo lực. Một chương trình cai nghiện có trách nhiệm phải hướng tới phục hồi khả năng tự chủ, xây dựng động lực thay đổi và tái hòa nhập cộng đồng.

2. Gia đình cũng cần được giáo dục về rủi ro

Không ít gia đình tìm đến cơ sở “cai nghiện nhanh” vì quá mệt mỏi. Họ muốn người thân thay đổi càng sớm càng tốt. Chính sự tuyệt vọng đó đôi khi khiến gia đình bỏ qua những dấu hiệu bất thường: cơ sở không công khai giấy phép, không có nhân sự chuyên môn phù hợp, cấm thăm gặp hoặc yêu cầu ký những cam kết rất bất lợi.

Theo tôi, đây chính là điểm cần tuyên truyền mạnh hơn. Đừng giao người thân cho một cơ sở chỉ vì họ quảng cáo rằng mình “mạnh tay” và “cam kết cắt cơn”.

3. Quản trị cơ sở cai nghiện phải đặt an toàn con người lên trước

Một cơ sở hoạt động trong lĩnh vực này phải có quy trình tiếp nhận, đánh giá tình trạng người cai nghiện, theo dõi sức khỏe, xử lý tình huống khẩn cấp và chuyển tuyến khi cần thiết. Mọi biện pháp quản lý phải nằm trong khuôn khổ pháp luật.

Nếu một học viên có biểu hiện bất thường về sức khỏe hoặc tâm thần, việc đầu tiên cần làm là đánh giá và hỗ trợ y tế phù hợp, không phải tăng mức độ cưỡng chế.

Từ góc độ quản trị, một cơ sở không thể lấy “nội quy nội bộ” làm căn cứ để tước bỏ những quyền cơ bản mà pháp luật bảo vệ.

1. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn tích hợp giữa pháp lý – tâm lý – giáo dục và quản trị, tôi cho rằng cần chuyển từ tư duy “quản người nghiện bằng sự sợ hãi” sang tư duy “hỗ trợ người nghiện phục hồi trong một hệ thống có kiểm soát”.

Nếu gia đình lựa chọn cơ sở cai nghiện, trước hết cần xác minh tư cách pháp lý và điều kiện hoạt động của cơ sở. Đừng chỉ xem quảng cáo trên mạng xã hội. Hãy hỏi rõ cơ sở hoạt động theo giấy phép nào, ai chịu trách nhiệm chuyên môn, quy trình xử lý khi học viên có vấn đề sức khỏe và cơ chế để gia đình được liên hệ, thăm gặp.

Nếu phát hiện dấu hiệu đánh đập, bỏ đói, giam giữ, làm nhục hoặc xâm hại sức khỏe học viên, cần lưu giữ chứng cứ một cách hợp pháp như hình ảnh thương tích, hồ sơ khám chữa bệnh, tin nhắn, hợp đồng, chứng từ thanh toán và thông tin của người chứng kiến. Sau đó, thông báo cho cơ quan có thẩm quyền để được xác minh.

Trong trường hợp có nguy cơ xâm hại đang diễn ra, ưu tiên trước hết là bảo đảm an toàn cho người bị hại và tiếp cận hỗ trợ y tế khi cần thiết. Không nên tự tổ chức một cuộc đối đầu có thể làm tình hình nguy hiểm hơn.

Với cơ quan quản lý, tôi cho rằng cần tăng cường kiểm tra những cơ sở quảng cáo dịch vụ cai nghiện, đặc biệt là những địa điểm có dấu hiệu hoạt động khép kín, thu tiền nhưng không công khai điều kiện pháp lý. Khi có dấu hiệu tội phạm, việc xử lý phải dựa trên chứng cứ và đúng trình tự tố tụng; không nên biến một vụ việc pháp lý thành một cuộc “kết tội” trên mạng xã hội trước khi có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

THÔNG ĐIỆP

Cai nghiện là quá trình phục hồi con người, không phải quá trình trừng phạt con người.

Một cơ sở có thể yêu cầu người cai nghiện tuân thủ nội quy. Nhưng không ai được lấy danh nghĩa “điều trị” để tùy tiện đánh đập, làm nhục, bỏ đói hoặc xâm phạm sức khỏe, nhân phẩm của họ.

Gia đình cần tỉnh táo trước những lời quảng cáo về “cắt cơn thần tốc”, “đánh bật cơn nghiện” hay “cam kết khỏi nghiện”. Khi pháp luật yêu cầu cơ sở cai nghiện phải tôn trọng tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của người cai nghiện, thì mọi phương pháp điều trị cũng phải được đặt trong giới hạn đó.

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.