TÌNH HUỐNG SỐ 530: HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP MUỐN THANH LÝ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH (MÁY CÀY, NHÀ KHO) DO XÃ VIÊN ĐÓNG GÓP TỪ THỜI KỲ CŨ: QUY TRÌNH BIỂU QUYẾT VÀ PHÂN CHIA TÀI SẢN ĐÚNG LUẬT?

TÌNH HUỐNG SỐ 530: HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP MUỐN THANH LÝ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH (MÁY CÀY, NHÀ KHO) DO XÃ VIÊN ĐÓNG GÓP TỪ THỜI KỲ CŨ: QUY TRÌNH BIỂU QUYẾT VÀ PHÂN CHIA TÀI SẢN ĐÚNG LUẬT?

Việc xử lý và thanh lý tài sản cố định tồn đọng từ thời kỳ cũ tại các Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp là một bài toán pháp lý vô cùng phức tạp. Trải qua hàng chục năm biến động, nhiều tài sản như nhà kho, hệ thống máy cày, máy kéo do thế hệ xã viên tiền bối góp vốn đã khấu hao hoàn toàn hoặc hư hỏng. Tuy nhiên, khi Ban quản trị HTX quyết định thanh lý để chuyển đổi mô hình kinh doanh, sóng gió tranh chấp quyền lợi giữa các thế hệ xã viên lập tức bùng nổ, dễ gây mất đoàn kết nội bộ và mất an ninh trật tự địa phương.

Làm sao để quy trình biểu quyết, định giá và phân chia số tiền thu được từ việc thanh lý tài sản diễn ra đúng quy định pháp luật và thấu tình đạt lý? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chuyên sâu qua tình huống dưới đây.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ xã B (huyện C, tỉnh D) được thành lập từ năm 1998. Thời điểm đó, cụ Nguyễn Văn A cùng 40 hộ xã viên thế hệ đầu đã đóng góp cổ phần bằng tiền, công sức và tài sản cá nhân (bao gồm 02 chiếc máy cày cỡ lớn và tiền xây dựng 01 dải nhà kho chứa nông sản trên diện tích đất dịch vụ của HTX).

Đến năm 2026, HTX chuyển đổi mô hình hoạt động theo quy định hiện hành. Dải nhà kho cũ đã xuống cấp trầm trọng, 02 máy cày cũ hỏng không còn giá trị sử dụng. Hội đồng quản trị HTX dự định bán thanh lý toàn bộ số tài sản này để thu về khoảng 500 triệu đồng nhằm bổ sung vốn lưu động kinh doanh dịch vụ mới.

Tuy nhiên, khi thông tin thanh lý được đưa ra, tranh chấp gay gắt đã nảy sinh giữa hai nhóm thành viên:

Nhóm xã viên kỳ cựu (đại diện là cụ A): Cho rằng số tài sản này là do công sức, tiền bạc của 40 hộ xã viên ban đầu góp vào, nên toàn bộ tiền bán thanh lý 500 triệu đồng phải được chia đều cho 40 hộ gia đình sáng lập (hoặc con cháu thừa kế của họ).

Nhóm xã viên mới gia nhập: Cho rằng tài sản khi đã góp vào HTX thì trở thành tài sản chung không chia của tập thể. Tiền thanh lý phải được đưa vào Quỹ đầu tư phát triển của HTX để phục vụ hoạt động chung cho tất cả xã viên hiện tại, không được chia riêng cho cá nhân nào.

Do không thống nhất được phương án biểu quyết, cụ A cùng một số hộ đã gửi đơn khiếu nại lên UBND xã B, cho rằng Ban quản trị HTX có dấu hiệu tẩu tán tài sản và xâm phạm quyền sở hữu tài sản cá nhân của xã viên sáng lập.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Để giải quyết tranh chấp về tài sản trong HTX, chúng ta cần phân loại nguồn gốc tài sản và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình biểu quyết tại Đại hội thành viên theo quy định của Luật Hợp tác xã năm 2023 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2024).

Phân loại tài sản HTX: Tài sản chia được và Tài sản chung không chia

Căn cứ theo pháp luật về Hợp tác xã, tài sản của HTX được hình thành từ vốn góp của thành viên, vốn trợ cấp của Nhà nước và các nguồn tích lũy khác.

Trích dẫn Điều 84 Luật Hợp tác xã năm 2023 quy định về Tài sản của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã:

“1. Tài sản của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được hình thành từ nguồn sau đây:

1. a) Vốn góp của thành viên;
2. b) Vốn huy động của thành viên và các tổ chức, cá nhân khác;
3. c) Vốn, tài sản được hình thành trong quá trình hoạt động;
4. d) Khoản trợ cấp, hỗ trợ của Nhà nước và khoản tặng cho, thừa kế hợp pháp khác;

đ) Nguồn hình thành tài sản chung không chia theo quy định của Luật này và Điều lệ.”

Cần xác định rõ:

Đối với phần vốn góp ban đầu: Nếu nhà kho, máy cày được xác định là tài sản góp vốn để xác lập tỷ lệ vốn góp của 40 hộ thành viên ban đầu, thì giá trị vốn góp đó đã được ghi nhận vào phần vốn góp của thành viên.

Tài sản chung không chia: Các khoản trợ cấp của Nhà nước, hoặc tài sản được Đại hội thành viên quyết định đưa vào tài sản chung không chia qua các thời kỳ thì không được chia cho cá nhân khi thanh lý trong quá trình HTX đang hoạt động.

Thẩm quyền và quy trình quyết định thanh lý tài sản

Hội đồng quản trị không có quyền tự ý bán thanh lý tài sản cố định nếu chưa có Nghị quyết của Đại hội thành viên.

Trích dẫn Khoản 2 Điều 64 Luật Hợp tác xã năm 2023 quy định về Thẩm quyền của Đại hội thành viên:

“Đại hội thành viên quyết định các nội dung sau đây:

1. g) Sửa đổi, bổ sung Điều lệ;
2. h) Định giá tài sản; thông qua phương án xử lý tài sản chung không chia, tài sản cố định của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;
3. i) Mức trích lập các quỹ; phương án phân phối thu nhập và xử lý lỗ;…”

Đồng thời, tỷ lệ biểu quyết thông qua việc định giá và thanh lý tài sản cố định có giá trị lớn phải tuân thủ quy định:

Trích dẫn Khoản 3 Điều 67 Luật Hợp tác xã năm 2023:

“Nghị quyết của Đại hội thành viên về các nội dung sau đây được thông qua khi có ít nhất 2/3 tổng số đại biểu tham dự biểu quyết tán thành:

1. a) Sửa đổi, bổ sung Điều lệ;
2. b) Tổ chức lại, giải thể, phá sản hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;
3. c) Phương án xử lý tài sản chung không chia, tài sản cố định có giá trị theo quy định của Điều lệ.”

Áp dụng vào trường hợp của cụ A và HTX xã B

Về yêu cầu chia ngay 500 triệu đồng cho 40 hộ sáng lập: Yêu cầu này là không đúng quy định pháp luật. Khi tài sản đã góp vào HTX, quyền sở hữu cá nhân đối với tài sản đó đã chuyển sang quyền sở hữu của pháp nhân HTX. Xã viên chỉ sở hữu phần vốn góp tương ứng. Tiền thu được từ thanh lý tài sản cố định thuộc về HTX, không phải là tiền để chia trực tiếp cho các cá nhân khi HTX vẫn đang hoạt động bình thường (chưa giải thể).

Về quy trình thanh lý: HTX muốn thanh lý máy cày, nhà kho bắt buộc phải lập Hội đồng định giá (hoặc thuê tổ chức thẩm định giá), lập phương án thanh lý và đưa ra Đại hội thành viên biểu quyết công khai. Phải đạt tỷ lệ ít nhất 2/3 đại biểu tham dự tán thành thì Nghị quyết mới có hiệu lực thi hành.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục (Tranh chấp quyền lợi giữa các thế hệ)

Tâm lý “công thần” của xã viên kỳ cựu: Những người sáng lập như cụ A mang tâm lý coi tài sản HTX là “mồ hôi nước mắt” của riêng thế hệ mình. Nhìn thấy tài sản cũ bị bán đi, họ nảy sinh sự tiếc nuối và lòng tham vật chất bộc phát vì lo sợ thế hệ trẻ “hưởng trọn” thành quả mà mình từng gầy dựng.

Sự thiếu hụt giáo dục truyền thông nội bộ: Xung đột xảy ra do Ban quản trị HTX chưa làm tốt công tác truyền thông, giải thích rõ các quy định của Luật Hợp tác xã cho bà con hiểu về ranh giới giữa “vốn góp cá nhân” và “tài sản của pháp nhân HTX”.

Về khía cạnh Quản trị minh bạch & Rủi ro tài chính

Quản trị rủi ro tài sản cá nhân và tập thể: Lỗi phổ biến của các HTX nông nghiệp truyền thống là sổ sách kế toán qua các thời kỳ không minh bạch, không theo dõi rõ ràng khấu hao tài sản và giá trị vốn góp thực tế của từng thành viên.

Bài học quản trị minh bạch: Sự mập mờ trong công tác kiểm kê tài sản là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khiếu nại, làm đứt gãy tình đoàn kết xóm giềng và làm tê liệt hoạt động điều hành của HTX.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để khúc mắc, vừa đảm bảo tính thượng tôn pháp luật, vừa giữ gìn hòa khí làng xã, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra giải pháp 3 bước như sau:

Bước 1: Minh bạch hóa sổ sách và Định giá tài sản công khai

Hội đồng quản trị HTX phải rà soát lại toàn bộ sổ sách kế toán từ năm 1998, xác định chính xác tỷ lệ vốn góp ban đầu của 40 hộ xã viên sáng lập (trong đó có gia đình cụ A).

Thành lập Hội đồng định giá tài sản có sự tham gia của đại diện Ban kiểm soát HTX và mời cụ A (đại diện cho nhóm xã viên kỳ cựu) cùng tham gia giám sát việc kiểm đếm, đánh giá chất lượng còn lại của máy cày và nhà kho.

Bước 2: Tổ chức Đại hội thành viên và Biểu quyết đúng quy trình

HTX tiến hành họp toàn thể Đại hội thành viên (hoặc Đại hội đại biểu thành viên).

Đưa phương án thanh lý tài sản ra thảo luận công khai và tiến hành bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết công khai. Quyết định thanh lý chỉ được thông qua khi đạt tỷ lệ từ 2/3 tổng số đại biểu tham dự tán thành theo đúng quy định tại Điều 67 Luật Hợp tác xã năm 2023.

Lập Biên bản họp và Nghị quyết Đại hội thành viên đầy đủ, niêm yết công khai tại trụ sở HTX và Nhà văn hóa xã B.

Bước 3: Xây dựng Phương án phân bổ tài chính và Tri ân nhân văn (Hòa giải xóm giềng)

Số tiền 500 triệu đồng thu được từ việc bán thanh lý tài sản sau khi trừ chi phí thanh lý sẽ được quản trị như sau:

Trích nộp các quỹ theo Điều lệ: Đưa một phần tiền vào Quỹ đầu tư phát triển của HTX để phục vụ tái đầu tư sản xuất cho toàn thể thành viên.

Ghi tăng giá trị vốn góp/Phân phối thu nhập: Nếu điều lệ HTX quy định phần tiền còn lại được phân chia, HTX tiến hành phân phối thu nhập theo tỷ lệ vốn góp và mức độ sử dụng dịch vụ. Khi đó, 40 hộ xã viên sáng lập sẽ được nhận phần phân phối thu nhập tương ứng với tỷ lệ vốn góp gốc mà họ đã đóng góp từ thời kỳ đầu.

Giải pháp tâm lý – Quản trị nhân văn: Để tri ân công lao của các xã viên tiền bối, HĐQT HTX nên trình Đại hội thành viên thông qua việc trích một phần quỹ phúc lợi để lập Bảng vàng danh dự tri ân các hộ sáng lập, đồng thời tặng một khoản tiền thưởng tri ân cho các cụ kỳ cựu. Giải pháp này giúp xoa dịu tâm lý tiếc nuối, tôn vinh giá trị lịch sử và thắt chặt tình làng nghĩa xóm tại địa phương.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.