TÌNH HUỐNG SỐ 518: HỆ THỐNG KÊNH MƯƠNG NỘI ĐỒNG BỊ MỘT HỘ DÂN LẤP BÍT LỐI ĐỂ MỞ RỘNG SÂN PHƠI NÔNG SẢN CÁ NHÂN GÂY NGẬP RUỘNG XUNG QUANH: XỬ LÝ NỘI BỘ THÔN HAY BÁO CÔNG AN?

TÌNH HUỐNG SỐ 518: HỆ THỐNG KÊNH MƯƠNG NỘI ĐỒNG BỊ MỘT HỘ DÂN LẤP BÍT LỐI ĐỂ MỞ RỘNG SÂN PHƠI NÔNG SẢN CÁ NHÂN GÂY NGẬP RUỘNG XUNG QUANH: XỬ LÝ NỘI BỘ THÔN HAY BÁO CÔNG AN?

Hệ thống kênh mương nội đồng đóng vai trò là “mạch máu” bảo đảm nguồn nước tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng một số cá nhân tự ý lấp bít dòng chảy, lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi để phục vụ nhu cầu riêng như mở rộng sân phơi, làm lối đi… diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương. Điều này gây nên cảnh ngập úng, thiệt hại hoa màu và nảy sinh tranh chấp xóm giềng căng thẳng.

Khi sự việc xảy ra, người dân thường băn khoăn: Nên giải quyết nội bộ thông qua Tổ hòa giải ở thôn hay báo ngay cho lực lượng Công an, cơ quan chức năng? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích toàn diện tình huống này dưới góc độ pháp lý, tâm lý và quản trị cộng đồng.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Gia đình ông Nguyễn Văn A và các hộ dân thuộc khu vực sản xuất nông nghiệp xã B, tỉnh C cùng chung sống và canh tác lúa, hoa màu trên cánh đồng chung của thôn. Đoạn kênh mương nội đồng chảy qua trước phần đất ruộng của hộ ông A đóng vai trò thoát nước chính cho hơn 2 ha đất canh tác của 10 hộ dân xung quanh.

Vào mùa thu hoạch đầu năm 2026, do thiếu diện tích phơi sấy nông sản, ông A đã tự ý đổ đất đá, chất thải xây dựng và bê tông hóa bít hoàn toàn tuyến kênh mương nội đồng dài khoảng 15m để làm rộng phần sân phơi cá nhân.

Một tuần sau đó, trận mưa lớn kéo dài làm nước từ thượng nguồn đổ về không có lối thoát, gây ngập úng toàn bộ 2 ha lúa đang chuẩn bị thu hoạch của 10 hộ dân xung quanh, ước tính thiệt hại hàng chục triệu đồng. Các hộ dân bức xúc tìm ông A yêu cầu khôi phục hiện trạng ban đầu nhưng ông A gạt đi và cho rằng đoạn mương nằm sát ranh giới đất nhà mình nên mình có quyền sử dụng. Các hộ dân xảy ra tranh cãi gay gắt, một số người muốn gửi đơn báo Công an xử lý hình sự, trong khi Ban điều hành thôn lại muốn tổ chức hòa giải nội bộ.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét dưới góc độ pháp luật hiện hành, kênh mương nội đồng là công trình thủy lợi thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước quản lý hoặc giao cho cộng đồng quản lý, phục vụ lợi ích chung.

1. Quy định về hành vi bị cấm trong quản lý, khai thác công trình thủy lợi

Căn cứ theo quy định tại Luật Thủy lợi năm 2017, hành vi của ông A bị nghiêm cấm rõ ràng:

Điều 8. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thủy lợi – Luật Thủy lợi năm 2017:

Xây dựng công trình thủy lợi trái quy hoạch hoặc chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đổ chất thải, rác thải, đất, đá vào phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi; lấn, chiếm, sử dụng trái phép đất trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi.

…

Tự ý cản trở, làm thay đổi dòng chảy của công trình thủy lợi.

Đồng thời, Luật Đất đai năm 2024 cũng quy định người sử dụng đất có nghĩa vụ không được làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất xung quanh, đặc biệt là nghĩa vụ liên quan đến hạn chế quyền sử dụng đất đối với lối đi, cấp thoát nước.

2. Chế tài xử lý vi phạm đối với hành vi lấp bít kênh mương

Xử phạt hành chính:

Theo quy định tại Nghị định số 03/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai; thủy lợi; đê điều, hành vi lấn chiếm, lấp bít cản trở dòng chảy của công trình thủy lợi bị phạt tiền nghiêm khắc.

Mức phạt tiền có thể lên đến hàng chục triệu đồng tùy thuộc vào quy mô và mức độ ảnh hưởng của hành vi.

Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của công trình thủy lợi (múc toàn bộ đất đá, bê tông đã lấp) và buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại do hành vi ngập úng gây ra cho các hộ dân xung quanh.

Khi nào thì trình báo Công an/Xử lý hình sự?

Nếu ông A cố tình không chấp hành, có hành vi chống đối, hoặc nếu hành vi lấp mương gây thiệt hại tài sản (hoa màu, lúa) của người khác với giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên (hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc các trường hợp tái phạm, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự), ông A có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178) hoặc Tội hủy hoại tài sản theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Khía cạnh Tâm lý & Giáo dục đạo đức

Sự ích kỷ cục bộ và lòng tham vật chất: Việc ông A tự ý lấp mương công cộng làm sân phơi cá nhân thể hiện tư duy ích kỷ, chỉ thấy cái lợi nhỏ trước mắt của gia đình mình mà coi thường lợi ích chung của cộng đồng. Sự tham lam không gian canh tác đã làm tổn hại nghiêm trọng đến tình làng nghĩa xóm.

Tâm lý “đất sát nhà mình là của mình”: Nhiều người dân vùng nông thôn vẫn mơ hồ về ranh giới giữa tài sản cá nhân và hạ tầng thủy lợi chung. Sự thiếu hiểu biết pháp luật kết hợp với tâm lý lấn chiếm dần dần khiến họ có hành vi vi phạm mà không hề hay biết về hậu quả pháp lý nặng nề.

Khía cạnh Quản trị rủi ro & Phát huy vai trò hòa giải ở cơ sở

Lựa chọn kênh xử lý phù hợp: Việc đưa Công an vào can thiệp ngay lập tức có thể giải quyết nhanh về mặt hành chính, nhưng sẽ để lại vết rạn nứt tâm lý rất sâu trong xóm giềng, biến mối quan hệ gia đình/hàng xóm thành thù hận kéo dài.

Phát huy vai trò Ban điều hành thôn và Tổ hòa giải: Đây chính là “bộ lọc” quản trị rủi ro tuyệt vời ở nông thôn. Sự can thiệp kịp thời, khéo léo của những người có uy tín trong thôn sẽ giúp uốn nắn hành vi, vạch rõ lý – tình, mở ra cơ hội sửa sai cho người vi phạm trước khi vụ việc đi quá xa thành án hình sự hay phạt hành chính.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết vụ việc triệt để, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa giữ gìn tình đoàn kết xóm giềng và bảo vệ tài sản cá nhân cho các hộ dân, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình 3 bước xử lý như sau:

Bước 1: Tiếp cận qua Tổ hòa giải và Ban điều hành thôn (Giải pháp ưu tiên)

Trưởng thôn phối hợp cùng Tổ hòa giải cơ sở cần lập tức xuống thực địa, lập biên bản ghi nhận hiện trạng việc kênh mương bị lấp bít và mức độ thiệt hại hoa màu của 10 hộ dân.

Tổ chức buổi hòa giải khẩn cấp tại nhà văn hóa thôn. Tại đây, đại diện hòa giải sẽ phân tích quy định tại Điều 8 Luật Thủy lợi năm 2017 để ông A thấy rõ hành vi của mình là trái pháp luật.

Đưa ra giải pháp thấu tình đạt lý: Yêu cầu ông A tự giác tháo dỡ, múc bỏ đất đá khôi phục lại dòng chảy trong thời hạn 24 – 48 giờ, đồng thời thỏa thuận mức bồi thường một phần thiệt hại lúa bị ngập cho các hộ dân.

Bước 2: Báo cáo UBND xã và lực lượng Công an (Nếu hòa giải bất thành)

Nếu ông A cố tình không chấp hành, tỏ thái độ thách thức hoặc từ chối khôi phục hiện trạng, Trưởng thôn và đại diện các hộ bị thiệt hại cần gửi đơn kiến nghị khẩn cấp lên Ủy ban nhân dân xã B và Công an xã B.

Công an xã và Ban Thanh tra nhân dân sẽ xuống lập biên bản vi phạm hành chính, ra quyết định xử phạt, đồng thời cưỡng chế tháo dỡ công trình vi phạm để khôi phục dòng chảy phục vụ sản xuất.

Trường hợp thiệt hại tài sản nông sản lớn, cơ quan Công an sẽ tiến hành định giá tài sản để xem xét dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự nhằm răn đe.

Bước 3: Quản trị rủi ro dài hạn và củng cố văn hóa cộng đồng

Đăng ký và cắm mốc ranh giới công trình thủy lợi: UBND xã B cùng Ban điều hành thôn cần rà soát lại toàn bộ hệ thống kênh mương nội đồng, cắm mốc hoặc khai thông hành lang an toàn để tránh nguy cơ bị tái lấn chiếm.

Tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng: Lồng ghép nội dung bảo vệ hạ tầng chung vào hương ước, quy ước của thôn. Tuyên truyền để người dân hiểu rằng: Bảo vệ kênh mương chung chính là bảo vệ tài sản và sinh kế của chính gia đình mình.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.