1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG

Trường THCS B nằm tại một xã nông thôn thuộc tỉnh C. Phía sau khuôn viên trường, cách dãy phòng học khoảng vài trăm mét, có một trang trại chăn nuôi lợn quy mô lớn do ông Nguyễn Văn A làm chủ.

Khoảng một thời gian gần đây, đặc biệt vào những ngày trời oi nóng hoặc có gió thổi theo hướng từ trang trại về phía trường, khu vực trường thường xuyên xuất hiện mùi hôi nồng nặc. Giáo viên phản ánh mùi phân lợn, nước thải và khí phát sinh từ khu vực chuồng trại lan vào các lớp học, phòng giáo viên và sân trường.

Tình trạng trở nên nghiêm trọng vào một buổi sáng khi học sinh đang học tiết đầu tiên. Nhiều em phải dùng khẩu trang che kín mũi, một số học sinh cảm thấy khó chịu, buồn nôn, đau đầu và xin ra ngoài. Giáo viên cũng phản ánh việc phải đóng kín cửa lớp dù thời tiết nóng bức, ảnh hưởng trực tiếp đến việc dạy và học.

Một số giáo viên cho rằng nhà trường cần lập tức yêu cầu trang trại dừng hoạt động gây mùi. Trong khi đó, một số phụ huynh đề nghị nhà trường phải báo cơ quan chức năng để kiểm tra, xác định nguyên nhân và mức độ ô nhiễm.

Hiệu trưởng trường THCS B đứng trước một tình huống không đơn thuần là “mùi hôi gây khó chịu”, mà đã trở thành khủng hoảng môi trường ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý học sinh và hoạt động giáo dục.

Vấn đề đặt ra là:

Ban Giám hiệu cần phối hợp với cơ quan nào? Có thể yêu cầu cơ quan môi trường kiểm tra, đo đạc như thế nào? Việc phản ánh của nhà trường cần chuẩn bị những chứng cứ gì để tránh tình trạng “chỉ là cảm nhận chủ quan về mùi hôi”?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Mùi hôi từ trang trại chăn nuôi không chỉ là vấn đề “khó chịu”

Điểm đầu tiên cần xác định là không nên xem nhẹ phản ánh của giáo viên và học sinh chỉ vì chưa có kết quả đo môi trường.

Pháp luật về bảo vệ môi trường đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chăn nuôi phải kiểm soát chất thải và các tác động bất lợi đến môi trường. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là nền tảng pháp lý quan trọng điều chỉnh vấn đề này.

Đối với hoạt động chăn nuôi, cơ sở phải có giải pháp quản lý chất thải phù hợp, bảo đảm không gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, nếu chất thải, nước thải hoặc khí, mùi phát sinh từ trang trại lan sang khu vực trường học thì đây là vấn đề cần được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh.

Đặc biệt, pháp luật về vệ sinh trong chăn nuôi cũng yêu cầu hoạt động chăn nuôi phải bảo đảm vệ sinh, không gây ô nhiễm môi trường, nguồn nước sinh hoạt hoặc làm phát tán tác nhân gây bệnh.

Như vậy, trường học không cần phải tự mình chứng minh ngay rằng trang trại đã “vi phạm môi trường” mới được phản ánh. Nhà trường có quyền phản ánh hiện tượng thực tế và đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh.

2. Ban Giám hiệu nên phối hợp với cơ quan nào?

Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương được tổ chức theo 2 cấp. Vì vậy, khi xử lý vụ việc hiện nay, không nên máy móc ghi: “Đề nghị Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện xuống đo mùi.” Cách gọi này có thể không còn phù hợp với cơ cấu tổ chức hiện hành.

Theo Nghị định 150/2025/NĐ-CP và Thông tư 19/2025/TT-BNNMT, chức năng quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường được tổ chức lại trong hệ thống cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và cấp xã.

Do đó, trong thực tế, Hiệu trưởng nên đi theo hướng:

Nhà trường → UBND cấp xã → cơ quan chuyên môn về nông nghiệp và môi trường có thẩm quyền → đơn vị quan trắc/kiểm định phù hợp nếu cần.

Trong đó, UBND cấp xã là đầu mối rất quan trọng tại địa bàn, bởi đây là nơi gần nhất với cơ sở chăn nuôi và cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng.

Nếu vụ việc có tính chất phức tạp, kéo dài hoặc vượt phạm vi xử lý của cấp xã, UBND cấp xã có thể chuyển hoặc phối hợp với cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để kiểm tra, lấy mẫu, quan trắc và xử lý theo thẩm quyền.

Nghị định 136/2025/NĐ-CP cũng đã quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

 

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Hiệu trưởng phải nhìn thấy đây là một “khủng hoảng học đường”

Nếu chỉ nhìn đây là tranh chấp giữa: “Trường học ↔ trang trại lợn” thì Hiệu trưởng có thể xử lý sai trọng tâm.

Trọng tâm thực sự là: Sức khỏe học sinh → môi trường dạy học → tâm lý giáo viên → niềm tin phụ huynh → uy tín nhà trường.

Khi học sinh phải ngồi trong lớp với mùi hôi nồng nặc, vấn đề không còn đơn thuần là “khó chịu”. Nó ảnh hưởng đến khả năng tập trung, tâm lý và cảm nhận an toàn của học sinh đối với môi trường học tập.

2. Không để giáo viên tự tổ chức đối đầu với chủ trang trại

Trong tình huống căng thẳng, giáo viên rất dễ bức xúc: “Chúng tôi dạy học mà phải chịu mùi như thế này thì ai chịu trách nhiệm?” Nhưng Hiệu trưởng không nên để giáo viên tự kéo đến trang trại tranh cãi. 

Vai trò của Hiệu trưởng là chuyển sự bức xúc thành một quy trình có tổ chức.

Giáo viên ghi nhận.

Tổ chuyên môn tổng hợp.

Ban Giám hiệu xác minh.

Nhà trường lập văn bản.

UBND cấp xã tiếp nhận.

Cơ quan chuyên môn kiểm tra.

Nếu có vi phạm → xử lý theo thẩm quyền.

Đây chính là kỹ năng quản trị khủng hoảng.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, trong tình huống này, Hiệu trưởng nên áp dụng mô hình:

“4 KHÔNG – 4 CÓ”

4 KHÔNG

Không tự kết luận trang trại vi phạm khi chưa có kết quả kiểm tra.

Không để giáo viên và phụ huynh tự đối đầu với chủ trang trại.

Không chỉ phản ánh bằng cảm tính: “rất hôi, rất khó chịu”.

Không chờ đến khi có nhiều học sinh bị ảnh hưởng sức khỏe mới báo cơ quan chức năng.

4 CÓ

Có hồ sơ ghi nhận sự việc.

Có đầu mối phối hợp rõ ràng.

Có kiến nghị kiểm tra, quan trắc bằng văn bản.

Có phương án bảo vệ học sinh ngay trong thời gian chờ cơ quan chức năng xử lý.

4.1. Thành lập “tổ xử lý sự cố môi trường học đường”

Tùy điều kiện thực tế, Hiệu trưởng có thể phân công:

• Đại diện Ban Giám hiệu;
• Nhân viên y tế trường học;
• Giáo viên chủ nhiệm;
• Đại diện Công đoàn;
• Đại diện cha mẹ học sinh khi cần thiết.

Tổ này không có chức năng “điều tra trang trại”, mà có nhiệm vụ ghi nhận, tổng hợp và báo cáo tình trạng ảnh hưởng đến nhà trường.

4.2. Xây dựng “bản đồ mùi” của trường

Đây là một giải pháp quản trị rất thực tế. Nhà trường có thể đánh dấu:

Điểm A: cổng trường – mùi nhẹ.

Điểm B: sân trường – mùi mạnh.

Điểm C: dãy phòng học phía Tây – mùi rất mạnh.

Điểm D: phòng học lớp 7A – xuất hiện thường xuyên.

Đồng thời ghi nhận thời gian xuất hiện. Sau một thời gian, nhà trường sẽ có dữ liệu để cơ quan chuyên môn đối chiếu với hướng gió, vị trí trang trại và nguồn phát sinh.

3. Bảo vệ học sinh trước khi có kết quả kiểm tra

Trong thời gian chờ cơ quan chức năng xử lý, nhà trường có thể chủ động:

• Đóng cửa lớp khi mùi xuất hiện;
• Điều chỉnh vị trí học tạm thời nếu cần;
• Tăng cường thông gió khi điều kiện cho phép;
• Theo dõi các trường hợp học sinh có biểu hiện bất thường;
• Thông báo phụ huynh khi cần thiết;
• Không để học sinh tự ý tiếp cận khu vực có chất thải;
• Ghi nhận đầy đủ các sự cố phát sinh.

Điều quan trọng là: “Chờ kết quả pháp lý không có nghĩa là nhà trường được phép chờ đợi một cách thụ động.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.