TÌNH HUỐNG SỐ 509: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG XUNG ĐIỆN CÔNG SUẤT LỚN VÀ HÓA CHẤT CẤM ĐỂ ĐÁNH BẮT CÁ TẬN DIỆT TRÊN CÁC DÒNG SÔNG, KÊNH MƯƠNG NỘI ĐỒNG: MỨC PHẠT TIỀN VÀ TRUY CỨU HÌNH SỰ?

TÌNH HUỐNG SỐ 509: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG XUNG ĐIỆN CÔNG SUẤT LỚN VÀ HÓA CHẤT CẤM ĐỂ ĐÁNH BẮT CÁ TẬN DIỆT TRÊN CÁC DÒNG SÔNG, KÊNH MƯƠNG NỘI ĐỒNG: MỨC PHẠT TIỀN VÀ TRUY CỨU HÌNH SỰ?

Vì lợi ích trước mắt, không ít người dân vẫn lén lút dùng xung điện, kích điện hoặc đổ hóa chất, chất độc xuống sông, kênh mương để đánh bắt tận diệt tôm cá. Nhiều người vẫn nghĩ đây chỉ là chuyện “bắt được con nào hay con đó”, nhiều lắm cũng chỉ bị nhắc nhở, mà không biết hành vi này có thể bị xử phạt hành chính rất nặng, thậm chí bị xử lý hình sự.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để làm rõ mức phạt tiền và ranh giới bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi này.

1: Tóm tắt tình huống thực tế

Ông Phạm Văn K, trú tại xã H, tỉnh G, trong nhiều đêm liền đã sử dụng một bộ kích điện tự chế công suất lớn (đấu nối từ bình ắc quy ô tô qua máy biến áp) để rà điện dọc sông T. và hệ thống kênh mương nội đồng thuộc địa bàn xã. Không dừng lại ở đó, tại một đoạn kênh mương nhỏ, ông K còn đổ trực tiếp một loại hóa chất diệt cỏ thuộc danh mục cấm sử dụng trong khai thác thủy sản xuống nước nhằm “tận diệt” toàn bộ tôm cá trong khu vực, sau đó dùng vợt vớt hàng loạt, kể cả cá con, tôm con còn rất nhỏ.

Sau khi nhận được phản ánh của người dân về tình trạng cá chết hàng loạt bất thường trên đoạn kênh, Công an xã H phối hợp cùng lực lượng chức năng tổ chức tuần tra và bắt quả tang ông K đang sử dụng bộ kích điện. Tang vật thu giữ gồm bình ắc quy, máy biến áp, vợt, một số chai hóa chất còn sót lại và khoảng 15kg cá, tôm các loại, trong đó có nhiều cá con chưa đạt kích thước cho phép khai thác.

Cơ quan chức năng đang tiến hành xác minh, định giá thiệt hại nguồn lợi thủy sản để làm căn cứ xử lý. Người dân địa phương bức xúc và đặt câu hỏi: hành vi này chỉ bị xử phạt hành chính hay có thể bị xử lý hình sự, và mức phạt cụ thể là bao nhiêu?

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Hành vi của ông K vi phạm cả pháp luật thủy sản, và tùy mức độ có thể còn bị xử lý theo pháp luật hình sự.

1. Đây là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối

Căn cứ khoản 7 Điều 7 Luật Thủy sản năm 2017 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thủy sản:

“7. Sử dụng chất, hóa chất cấm, chất độc, chất nổ, xung điện, dòng điện, phương pháp, phương tiện, ngư cụ khai thác có tính hủy diệt, tận diệt để khai thác nguồn lợi thủy sản.”

Áp dụng vào tình huống: Cả hai hành vi của ông K — dùng bộ kích điện công suất lớn và đổ hóa chất cấm xuống kênh mương — đều rơi đúng vào các dạng hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối tại khoản 7 Điều 7 nêu trên, không có ngoại lệ về quy mô hay mục đích sử dụng.

2. Mức xử phạt vi phạm hành chính

Nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi sử dụng công cụ kích điện để khai thác thủy sản về nguyên tắc phải được xử lý theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản đang có hiệu lực tại thời điểm xảy ra hành vi. Khi bài viết được xuất bản thực tế, cần kiểm tra và cập nhật chính xác số hiệu nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản đang có hiệu lực tại thời điểm đăng tải (thông thường là nghị định thay thế các quy định xử phạt cũ như Nghị định số 42/2019/NĐ-CP hoặc văn bản cập nhật mới nhất), để bảo đảm nội dung không bị lỗi thời về số hiệu văn bản dưới luật.

“1. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng công cụ kích điện để khai thác thủy sản, đối với trường hợp không sử dụng tàu cá mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.”

Bên cạnh đó, đối với hành vi dùng hóa chất cấm đổ xuống kênh mương, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả cũng phải được xác định theo nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản đang có hiệu lực tại thời điểm xử lý. Người viết cần kiểm tra lại văn bản hiện hành trước khi xuất bản thực tế để tránh viện dẫn nhầm hoặc sử dụng số hiệu nghị định đã hết hiệu lực.

3. Ranh giới bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi gây thiệt hại nguồn lợi thủy sản ở mức nghiêm trọng hơn, hoặc ông K đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi tương tự mà còn tái phạm, thì có thể bị xử lý hình sự theo điểm a khoản 1 Điều 242 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản:

“1. Người nào vi phạm quy định về bảo vệ nguồn lợi thủy sản thuộc một trong các trường hợp sau đây, gây thiệt hại nguồn lợi thủy sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc thủy sản thu được trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong những hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

1. a) Sử dụng chất độc, chất nổ, các hóa chất khác, dòng điện hoặc các phương tiện, ngư cụ bị cấm để khai thác thủy sản hoặc làm hủy hoại nguồn lợi thủy sản…”

Đáng lưu ý, khoản 2 Điều 242 còn quy định mức hình phạt nặng hơn — phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 05 năm — nếu hành vi thuộc các trường hợp tăng nặng như làm chết người hoặc gây thiệt hại nguồn lợi thủy sản từ 500.000.000 đồng trở lên. Áp dụng vào tình huống: nếu kết quả xác minh cho thấy giá trị thủy sản thu được hoặc thiệt hại nguồn lợi thủy sản do hành vi của ông K gây ra đạt các ngưỡng nêu trên, hoặc ông K từng bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn tái phạm, cơ quan điều tra hoàn toàn có căn cứ khởi tố vụ án hình sự đối với ông K.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý

Hành vi dùng xung điện, hóa chất tận diệt thường xuất phát từ tâm lý muốn thu lợi nhanh, nhiều trong thời gian ngắn, cộng với suy nghĩ lệch lạc rằng “sông là của chung, không phải của riêng ai nên khai thác kiểu gì cũng được”. Chính tâm lý xem nhẹ tài sản chung này khiến người vi phạm dễ bỏ qua hậu quả lâu dài mà hành vi của mình gây ra cho cả cộng đồng.

Về khía cạnh giáo dục và quản trị

Nguồn lợi thủy sản trên sông, kênh mương không phải là tài sản vô chủ mà thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý. Việc tận diệt hôm nay đồng nghĩa với việc tước đi sinh kế của chính cộng đồng, kể cả con cháu, trong những năm tới. Bài học quản trị đặt ra cho chính quyền cơ sở là cần tăng cường tuần tra, giám sát để xử lý nghiêm, tạo tính răn đe, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền và có chính sách hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho những hộ dân thường xuyên khai thác tận diệt, để giải quyết tận gốc động cơ vi phạm chứ không chỉ xử phạt phần ngọn.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý nghiêm minh mà vẫn hướng đến mục tiêu giáo dục, phòng ngừa lâu dài, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 4 bước như sau:

Bước 1 – Lập biên bản, thu giữ tang vật đúng trình tự: Lực lượng chức năng cần lập biên bản vi phạm hành chính (hoặc biên bản bắt quả tang nếu đủ dấu hiệu hình sự), niêm phong tang vật, đồng thời tổ chức giám định số lượng, khối lượng, chủng loại thủy sản thu được và định giá thiệt hại nguồn lợi thủy sản làm căn cứ xử lý.

Bước 2 – Xác định đúng mức độ vi phạm để áp dụng chế tài phù hợp: Nếu giá trị thiệt hại và thủy sản thu được chưa đạt ngưỡng định lượng tại Điều 242 Bộ luật Hình sự và ông K chưa từng bị xử phạt hành chính về hành vi này, cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản đang có hiệu lực tại thời điểm xử lý, kèm biện pháp khắc phục hậu quả.

Bước 3 – Khởi tố hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm: Trường hợp giá trị thiệt hại, thủy sản thu được đạt ngưỡng luật định, hoặc ông K đã từng bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, cơ quan điều tra cần khởi tố vụ án hình sự về Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản theo Điều 242 Bộ luật Hình sự để xử lý nghiêm, tạo sức răn đe chung.

Bước 4 – Tuyên truyền và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế: Song song với xử lý vi phạm, chính quyền địa phương và các đoàn thể cần đẩy mạnh vận động người dân tự nguyện giao nộp công cụ kích điện, hóa chất cấm, đồng thời có chính sách hỗ trợ sinh kế thay thế cho các hộ thường xuyên khai thác tận diệt, để giải quyết tận gốc vấn đề thay vì chỉ xử phạt sau khi sự việc đã xảy ra.

Nguồn lợi thủy sản là tài sản chung mà thiên nhiên ban tặng cho cả cộng đồng qua nhiều thế hệ. Bảo vệ dòng sông, con kênh khỏi những cách khai thác tận diệt hôm nay chính là giữ lại sinh kế bền vững cho chính con cháu chúng ta mai sau.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.