TÌNH HUỐNG 650: BỆNH NHÂN TỬ VONG DO SỐC MẤT MÁU CẤP SAU MỔ NỘI SOI DẠ DÀY TẠI PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ NHÂN VƯỢT PHÉP CHỈ ĐƯỢC KHÁM LÂM SÀNG: QUY TRÌNH TỐ TỤNG XỬ LÝ HÌNH SỰ?

Hành nghề y tế vượt quá phạm vi được cấp phép, thực hiện thủ thuật khi không đủ điều kiện chuyên môn có thể biến một vi phạm hành chính thành trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả chết người.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Một phòng khám chuyên khoa tư nhân được cấp phép hoạt động trong phạm vi khám lâm sàng nhưng vẫn tự ý thực hiện nội soi dạ dày và can thiệp thủ thuật cho bệnh nhân. Sau thủ thuật, bệnh nhân xuất hiện tình trạng mất máu cấp, diễn biến nặng và tử vong.

Vụ việc đặt ra nghi vấn cơ sở đã thực hiện dịch vụ y tế vượt quá phạm vi hoạt động được cấp phép, đồng thời cần xác định nguyên nhân tử vong, quy trình chuyên môn, người trực tiếp thực hiện và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với hậu quả chết người.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

    1. Quy định về hành vi vi phạm quy định khám bệnh, chữa bệnh

Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh và các dịch vụ y tế khác. Trường hợp người hành nghề vi phạm quy định chuyên môn, quy định về điều kiện, phạm vi hoạt động mà làm chết người thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều luật này.

2. Nguyên tắc xử lý hành vi hành nghề vượt phạm vi

Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Người nào vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 259 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;………”

Việc xử lý không chỉ căn cứ vào việc phòng khám có giấy phép hay không mà phải xác định chính xác phạm vi hoạt động được cấp phép, thủ thuật đã thực hiện, người trực tiếp thực hiện, điều kiện chuyên môn và nguyên nhân dẫn đến tử vong.

Áp dụng vào tình huống:

• Phòng khám được cấp phép chỉ khám lâm sàng nhưng thực hiện nội soi dạ dày là dấu hiệu cần được xác minh về việc vượt phạm vi hoạt động chuyên môn.
• Cần làm rõ người trực tiếp thực hiện thủ thuật có đủ điều kiện hành nghề và phạm vi chuyên môn tương ứng hay không.
• Cần giám định nguyên nhân tử vong, xác định tình trạng sốc mất máu cấp có liên quan trực tiếp đến quá trình thực hiện thủ thuật hay không.
• Đồng thời phải thu thập bệnh án, hồ sơ chuyên môn, hình ảnh nội soi, thuốc và vật tư sử dụng, camera, lời khai của nhân viên y tế và người nhà bệnh nhân.

Kết luận pháp lý: Nếu điều tra xác định có hành vi vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, có lỗi của người thực hiện và có quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với hậu quả bệnh nhân tử vong thì người có trách nhiệm có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 315 Bộ luật Hình sự. Việc xác định tội danh, mức độ trách nhiệm và người chịu trách nhiệm phải dựa trên chứng cứ, kết quả giám định và quá trình tố tụng hợp pháp.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Trong hoạt động y tế, người bệnh đặt tính mạng và sức khỏe của mình vào tay người hành nghề. Việc cố tình thực hiện kỹ thuật vượt quá phạm vi được phép vì lợi ích kinh tế không chỉ phá vỡ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp mà còn làm tổn thương nghiêm trọng niềm tin của gia đình người bệnh đối với cơ sở y tế. Cần xây dựng văn hóa hành nghề lấy an toàn người bệnh làm giới hạn cao nhất, không vì doanh thu mà bỏ qua điều kiện chuyên môn và phạm vi được cấp phép.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Hành vi hành nghề vượt phạm vi thẩm quyền bất chấp an toàn người bệnh vì mục tiêu trục lợi có thể kéo theo đồng thời rủi ro về tính mạng, bồi thường dân sự, xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, cơ sở phải dừng ngay hoạt động chuyên môn liên quan, bảo quản bệnh án và chứng cứ, không tự ý sửa chữa hoặc tiêu hủy hồ sơ. Cơ quan quản lý y tế cần kiểm tra, xử lý giấy phép theo đúng thẩm quyền; nếu có dấu hiệu tội phạm thì hồ sơ, tài liệu liên quan phải được chuyển cho cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định, thay vì tự kết luận hình sự.

Thông điệp: Trong y tế, giấy phép không phải là thủ tục để hợp thức hóa kinh doanh mà là giới hạn pháp lý bảo vệ tính mạng người bệnh. Vượt qua giới hạn đó và gây hậu quả chết người phải được xem xét bằng một quy trình điều tra khách quan, dựa trên chứng cứ và giám định chuyên môn.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Tiếp nhận và bảo vệ chứng cứ: Khi có dấu hiệu bệnh nhân tử vong bất thường sau thủ thuật, cần bảo quản toàn bộ bệnh án, hồ sơ chuyên môn, thuốc, vật tư, hình ảnh nội soi, dữ liệu camera và các tài liệu liên quan; tránh việc sửa chữa hoặc làm thay đổi hồ sơ sau sự cố.

Bước 2 – Xác minh phạm vi hoạt động: Cơ quan có thẩm quyền cần kiểm tra giấy phép hoạt động của phòng khám, phạm vi chuyên môn được cấp, người thực hiện thủ thuật, điều kiện nhân sự, trang thiết bị và quy trình chuyên môn thực tế đã được áp dụng.

Bước 3 – Giám định và điều tra trách nhiệm: Đây là bước then chốt. Cần làm rõ nguyên nhân tử vong, cơ chế gây sốc mất máu, mức độ phù hợp của thủ thuật, khả năng xử trí biến chứng và quan hệ nhân quả giữa hành vi chuyên môn với hậu quả. Trên cơ sở đó xác định cá nhân nào có hành vi vi phạm và trách nhiệm của từng người.

Bước 4 – Xử lý theo đúng trình tự tố tụng: Nếu có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận nguồn tin, xác minh, thu thập chứng cứ và quyết định việc khởi tố khi có đủ căn cứ theo pháp luật tố tụng hình sự; sau đó tiến hành điều tra, truy tố và xét xử theo thẩm quyền. Về phía quản lý y tế, việc đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép hoạt động chỉ được thực hiện theo đúng căn cứ và thẩm quyền của pháp luật chuyên ngành, không thể mặc nhiên coi “vượt phép” là bị cấm hoạt động vĩnh viễn.

Thông điệp: “Điều quan trọng nhất là không được vội quy kết trách nhiệm hình sự chỉ từ việc bệnh nhân tử vong. Phải chứng minh đồng thời hành vi vi phạm quy định chuyên môn, lỗi của người thực hiện, hậu quả chết người và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi với hậu quả.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về y tế hoặc các vấn đề pháp lý trong hoạt động khám chữa bệnh, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.